Pionierskie toalety kontenerowe dla gospodarstw domowych w osiedlach miejskich o niskich dochodach
1. Problem/luka, którą należy rozwiązać:
Ponad 2 miliony ludzi mieszka w nieformalnych, biednych osiedlach w Nairobi, a większość z nich nie ma dostępu do bezpiecznych urządzeń sanitarnych. Dotychczasowe rozwiązania kryzysu sanitarnego koncentrowały się na poprawie zasięgu poprzez budowę latryn na działkach (dla kilku gospodarstw domowych) lub na poziomie społeczności (toalety publiczne). Te konwencjonalne rozwiązania są ograniczone ze względu na dużą gęstość zaludnienia, niewystarczającą ilość ziemi, krótki okres użytkowania latryn, koszty i kwestie bezpieczeństwa. Latryny zazwyczaj nie są otwarte w nocy i wymagają częstego ręcznego usuwania osadu, który często trafia do rzek i otwartych kanalizacji, narażając mieszkańców na dodatkowe zagrożenia dla zdrowia publicznego. W konsekwencji mieszkańcy są często zmuszeni do defekacji na wolnym powietrzu lub korzystania z nocników, prowizorycznych pojemników i plastikowych toreb w swoich domach (szczególnie w nocy), które są następnie opróżniane do otwartych kanalizacji, rzek lub wyrzucane („latające toalety”). Kobiety i dzieci spędzają zazwyczaj większą część czasu w osiedlach i w związku z tym są nieproporcjonalnie dotknięte tym problemem.
2. Rozwiązanie:
Celem tego projektu było sprawdzenie, czy domowa toaleta kontenerowa (CBT) może stanowić skuteczne, całodobowe rozwiązanie sanitarne, uwzględniające kwestie wygody, bezpieczeństwa, higieny, prywatności i godności. Sanitacja kontenerowa (CBS) różni się od improwizowanego systemu gromadzenia moczu i kału, powszechnie stosowanego w obozowiskach i miejskich slumsach, tym, że oferuje godne i higieniczne rozwiązanie w „zamkniętym obiegu”, ponieważ kał i mocz są bezpiecznie gromadzone przed ich wyrzuceniem w uzgodnionym miejscu, co zapewnia bezpieczne zarządzanie ryzykiem dla zdrowia publicznego. Brak odpowiednich1 produktów toaletowych dla najuboższych grup społecznych sprawił, że zaprojektowanie i wyprodukowanie toalety było kluczowym elementem projektu.
3. Wyniki:
Toaleta przeszła kilka iteracji w oparciu o opinie użytkowników i operatorów obsługujących toalety. Prototyp 1, toaleta „jitegemee”, wyprodukowana w Indiach, została przetestowana w terenie w 2011 roku w ponad 100 gospodarstwach domowych w dwóch osiedlach Nairobi. Opinie były pozytywne, potwierdzając zainteresowanie koncepcją CBT, ale tania konstrukcja została uznana za prymitywną, a zapach stanowił istotną barierę i czynnik zniechęcający do instalowania toalety w budynkach mieszkalnych. W rezultacie wersja 2 była toaletą z odprowadzeniem moczu, która wykorzystywała łatwo dostępne pojemniki z recyklingu do zbiórki odpadów. W 2013 roku Oxfam przedstawił pomysł start-upowi z siedzibą w Nairobi – Sanergy – przedsiębiorstwu społecznemu skupiającemu się na rozwijaniu franczyzy sanitarnej, która badała kwestię wartości produktów ubocznych w postaci odpadów. Sanergy niezależnie opracowało własny CBT na poziomie wspólnotowym i dysponowało umiejętnościami biznesowymi, sprzedażowymi, marketingowymi i projektowania produktów, których brakowało Oxfam. W miarę rozwoju projektu od 2014 roku, Sanergy przewodziła procesowi, który obejmował kilka prototypów z wykorzystaniem włókna szklanego i druku 3D pod nazwą „ihud” (od „domowego odprowadzania moczu”). Projekt został opracowany zgodnie z zasadami projektowania centrów obsługi, a regularne konsultacje z użytkownikami/klientami i operatorami usług odegrały kluczową rolę w udoskonaleniu projektu. Produkt finalny, obecnie produkowany przez komercyjnego producenta w Nairobi, to wersja 5. Toaleta to produkt wysokiej jakości, który powinien służyć przez wiele lat. Składa się z 5 elementów – podstawy (która jest jednocześnie zbiornikiem na mocz) i korpusu formowanych rotacyjnie, pokrywy formowanej wtryskowo, pojemnika na odchody wykonanego z metalu pochodzącego z recyklingu oraz worków na odchody (wielokrotnego użytku lub biodegradowalnych).
Popyt na toalety utrzymuje się na niskim poziomie. Na początku 2021 roku Sanergy zamówiło 3,000 toalet, ale pod marką „freshfit” działało tylko ponad 100 toalet HH. Uzupełnia to ofertę większych, wspólnych toalet „Freshlife”, których w Nairobi działa kilka tysięcy jednostek.
W ramach tego projektu zainicjowano i zorganizowano Szczyt Toaletowy w 2016 r. w Wielkiej Brytanii, w którym wzięli udział czołowi światowi specjaliści w zakresie sanitacji kontenerowej. Rezultatem tego szczytu było utworzenie Sojuszu na rzecz Sanitacji Kontenerowej, który odegrał kluczową rolę w przekonaniu Wspólnego Programu Monitorującego WHO/UNICEF do uznania stosowania kontenerów sanitarnych za czynnik poprawiający warunki sanitarne.
Koszt toalety, wynoszący 65 funtów, przekracza początkową cenę docelową 50 dolarów, do której dążył projekt. Toaletę można nabyć za pośrednictwem Oxfam Supply Centre.
4. Nauka/możliwość zastosowania gdzie indziej:
Toalety kontenerowe stanowią dodatkową opcję zaspokajania potrzeb sanitarnych w miejscach, gdzie konwencjonalne metody nie są odpowiednie – np. w trudnych warunkach gruntowych (skały, osuwiska, obszary zagrożone powodzią) lub tam, gdzie występują ograniczenia w zakresie wykopów lub stałych konstrukcji. Chociaż zaprojektowane z myślą o miejskich slumsach, mają wiele podobieństw do obozów dla przesiedleńców. W praktyce toalety są piętrowe i gniazdowe, co ułatwia transport, dzięki czemu nadają się do szybkiego wdrożenia w kontekście pomocy humanitarnej. Jako toaleta domowa, potencjalnie stanowi godne rozwiązanie dla osób, które nie mają dostępu do wspólnych urządzeń sanitarnych lub boją się z nich korzystać, np. osób starszych, osób z niepełnosprawnościami, kobiet i dzieci.
CBS nie sprawdziło się na dużą skalę w kontekście pomocy humanitarnej. Przed rozważeniem, czy kontener (CBS) jest odpowiedni, konieczne jest rozważenie sposobu gospodarowania odpadami. W małej skali CBS może być odpowiedni do samodzielnego zaopatrzenia/zarządzania, a użytkownicy są odpowiedzialni za opróżnianie odpadków w pobliskich latrynach. Wraz ze wzrostem liczby osób korzystających z kontenerów rośnie również ryzyko dla zdrowia publicznego wynikające z niebezpiecznego sposobu utylizacji odpadów przez niektóre osoby. Przy stosunkowo niewielkiej liczbie osób (powyżej 50) obsługa toalet może stać się opłacalnym źródłem utrzymania. Warto zauważyć, że Sanergy potrzebowało prawie 10 lat, aby rozwinąć swoją działalność i osiągnąć punkt, w którym jest teraz w stanie wdrożyć CBS na dużą skalę.
5. Informacje dodatkowe:
Dokumenty projektu ( link do ramki ), przewodnik wdrażania CBS ; ocena CBS przez Bank Światowy . Kluczowym czynnikiem sukcesu tego projektu był czas i elastyczność zapewniane przez finansowanie WIF. Innowacje również wymagają czasu, w tym przypadku od koncepcji do realizacji minęło dziesięć lat (i proces wciąż trwa). Oxfam znalazł bardzo silnego partnera z Kenii (Sanergy) i przyznał mu przestrzeń do kierowania projektem. Projekt ten został zrealizowany dzięki kilku strumieniom finansowania: WIF 25 tys. funtów (2010-2011), fundusz innowacji HECA 35 tys. funtów (2012-13), 62 588 funtów (2016-17), 30 000 dolarów amerykańskich (2018).
Osoba kontaktowa : Brian McSorley, doradca PHE, GHT, brian.mcsorley@oxfam.org