Kubvisa mvura zvakanaka kwakakosha kana paine njodzi yemafashamo kana paine njodzi yekukura kwemamiriro ekunze asina kunaka nekuda kwemvura yakamira, madhaka, kana kukurwa kwevhu. Hazviwanzo kuve chinhu chekutanga pakutanga kwedambudziko, asi zvinofanirwa kufungwa nezvazvo mushure mekunge zvinodiwa nemvura, hutsanana uye hutsanana zvazadzikiswa. Nzvimbo dzine materu echisikigo uye kudonha kwemvura zvingasada basa rekuwedzera kunze kwenzvimbo dziri pedyo, dzakadai sekupa madhireni akachekwa kudzivirira mvura kuti isayerere muzvimbuzi kana nzvimbo dzekuvanda.
Iyi Technical Brief inopa ruzivo rwemisimboti yekugadzirwa kwemvura yakanaka uye inozivisa nzira dzakasiyana-siyana dzekuvaka nzira dziri nyore dzemvura, kudzora kukanganiswa kwevhu uye nzira dzekuyambuka migwagwa. Inonyanya kutarisa pakudhonza mvura pamusoro pevhu chete uye haifukidze kurasa tsvina kana tsvina. Yakashandisa zvakanyanya basa rekutanga rakaitwa neUNCHS (Habitat) neILO munharaunda yekuvaka kunoda vashandi vakawanda uye kudhonza mvura inodhura zvishoma.
Chinangwa chekubvisa mvura
Chinangwa chekuburitsa mvura pamusoro pemvura ndeichi:
- Kubvisa mvura munzvimbo dzekugara zvakachengeteka uye zvinobudirira uye nokudaro kuvandudza nzvimbo yekugara.
- Kudzivirira mvura yakamira, mafashamo uye kukurwa kwevhu.
- Kuve nechokwadi chekuti vanhu vanofamba nemotokari nevanofamba netsoka vanokwanisika nguva dzese, kunyanya kana paine dambudziko rehutano.
Kubvisa mvura zvinobudirira kunogona kuwedzera hupenyu hwezvivako zviri nyore, kuderedza nzvimbo dzekuberekera umhutu uye kuderedza kuungana kwemadziva asina matope. Izvi zvinogona kuva nehutachiona hune njodzi hunogona kukonzera zvirwere zvakasiyana-siyana zvine chekuita netsvina yemuromo, izvo vana vanotamba vakatenderedza madziro vanogona kubatwa zvakanyanya. Zvinogonawo kuva nzvimbo dzekuberekera umhutu.
Kunyatsotarisa pakudhonza mvura kwakakosha, asi zvakare kwakaoma zvikuru, apo ivhu rakatetepa zvikuru (muchimiro chekudzivirira kukurwa kwevhu), kana kuti rakati sandara zvakanyanya.

Munguva dzenjodzi panogona kunge paine kudiwa kukuru kwemvura inoyerera mumisasa nemumaguta. Mumaguta, zvinokwanisika kuti basa rinodiwa ringogumira pakuvhura kana kugadzirisa mambure emvura aripo, asi munzvimbo dzisina kunaka dziri pedyo nemaguta, mvura inoyerera inogona kunge isipo.
Nheyo dzekugadzira nzira dzakanaka dzekubvisa mvura
- Kugadzirwa kwemvura inoyerera kunotanga kubva panzvimbo inobuda mvura kana kuti painobuda mvura. Madhireni anotenderera anofanira kugadzirwa achidzokera kumashure kubva panzvimbo iyi uye pese pazvinogoneka anotevera kudonha kwepasi.
- Mvura yekuwedzera inoyerera ichipinda mumadhireni makuru anopindira ayo anosangana mugomba remvura rinopinda kana kuti mvura inobuda.
- Mvura inofanira kuramba ichiyerera nguva dzose uye haifanirwe kumira kana yasvika panzvimbo yekuyambuka. Kuyerera kwemvura kunofanirwa kubvumira mvura kuti ipfuure zvakanaka mumigwagwa yese (pamusoro kana pasi) uye munzvimbo dzinosangana migwagwa, ukuwo ichibvumirawo kuti vafambi nemotokari vasvike zvakachengeteka.
- Mvura inofanira kuyerera nekukurumidza zvekuti zvinhu zvakasimba zvainotakura hazvizoisirwe mudhireni. Madhireni ane mativi akatsveyama uye hwaro hwakamanikana anobatsira kuchengetedza kuyerera kwakadzikama.
- Kana kudonha pasi pedhireni kwakadzika kupfuura 1% (kudonha kwakakura kupfuura 1 unit mu 100 units kure), dziviriro kubva pakukwesha ichadiwa, kungave nekuisa machira kana kupa dziviriro panzvimbo dzine njodzi dziri panetwork.
- Pasi rinodzika kupfuura 5% rinogona kuonekwa senzvimbo yakakwirisa. Kudhonza mvura kunoda magadzirirwo ekugadzira kuti kuderedze kumhanya kwekuyerera kwemvura, zvakaita semadhireni anobuda, kugadzira madhireni ari pedyo nemiganhu, kana kusanganisira matanho kana madziro ekuongorora madhireni.
- Kuvaka nekugadzikisa madhaivha emvura zvinobudirira mabasa anobatsira nekubatanidzwa kwenharaunda nevanhu vemunharaunda uye/kana vanhu vakakanganiswa.
Zvishandiso zvekuvaka mvura inoyerera


Kusarudzwa kwezvishandiso zvemaoko, zvakakodzera kune vashandisi vemunharaunda, kwakakosha pakuvaka madhiraini. Madhiraini, magejo, badza nefoshoro ndizvo zvinoshandiswa zvakanyanya. Nharaunda dzinowanzo sarudza rudzi rwechishandiso chadzinonzwa dzakasununguka kushanda nacho uye mazita emunharaunda anogona kusiyana. Mifananidzo iri pamusoro peji rino yakapihwa kuitira kuti ikwanise kushandiswa pakukurukura nezvekutenga maturusi ekuvaka madhiraini.
Sezvineiwo nezvishandiso zvekushandisa nguva dzose, kungwarira kunofanira kuitwa kuti midziyo yacho inyatsorodzwa uye mibato yacho yakabatana zvakanaka mumisoro pasina matanda ekuwedzera akaiswa munzvimbo dzine mipata. Misoro isina kusimba kana maturusi asina kusimba anogona kukonzera tsaona. Mibato yezvimwe zvezvishandiso zvakakosha inobatsirawo (kana zvichitarisirwa kushandiswa zvakanyanya saka tenga imwe 10% yemibato paunotanga kuodha).
Zvimwe zvishandiso zvingadiwa zvinosanganisira: nyundo dzesimbi nemidziyo yekupwanya dombo, tepi yekuyera daro nehupamhi hwedhireni, tambo, mapegi nenyundo yebundu kana upfu hwe lime yekuisa chiratidzo chemutsetse wedhireni, uye spirit level kana 'line level' (spirit level inoturikwa pamutsetse) kuti ibatsire kuona kutsetseka kwedhireni.

Zvishandiso zvinowanzoshandiswa pakuvaka migwagwa inoyerera uye nzira dzekubvisa mvura
Varume nevakadzi vanogona kuda maturusi akasiyana. Semuenzaniso, vakadzi dzimwe nguva vanofarira mapoto emusoro ekufambisa ivhu ukuwo varume vanogona kuda mavhiri emota. Kana zvichibvira bvunzai vashandisi nezvematurusi avanofarira, kunyanya ekubvisa mvura yakawanda.
' Camber board' ibhodhi rine mativi matatu rinogona kushandiswa kugadzira mukwidza kana 'camber' wepamusoro pemugwagwa kana mukwidza wedhireni. Rinoshandiswa pamwe chete nespirit level inoita kuti bhodhi recamber rirambe rakatsetseka. 'Ditch or drain profile' chimiro chechikamu chedhireni chinogona kushandiswa se template panguva yekuchera.
Matombo makuru asingabviswe nekuchera akaapoteredza kana nekurova nesando resimbi anogona kubviswa uchishandisa nzira yemoto nemvura . Moto unopiswa padombo uye kana kwapisa zvikuru, mvura inotonhora inodururwa padombo. Maitiro ekudziyisa nekutonhodza anoguma nematombo anotsemuka anogona kupatsanurwa uchishandisa crow bar. Zvisinei, nzira iyi inotora nguva uye inodhura uye inogona kushandisa huni dzakawanda. Chero basa ripi zvaro rinosanganisira kupwanya dombo nesando resimbi rinofanira kuitwa nembatya dzakakodzera uye kunyanya negoggles kudzivirira maziso evashandi kubva kumatombo anobhururuka.
Magadzirirwo enzira dzemvura dziri nyore






Kusiyana kwenzvimbo dziri nyore dzekudonhedza mvura (Refs: dzakatorwa zvakananga kubva kuUNCHS (Habitat), 1986; WHO, 1991)
Mhando dzakasiyana-siyana dzemadhireni anodhura zvakachipa dzinoratidzwa pamusoro apa. Sarudzo yechimiro, saizi uye mupendero wemigero yekudonhedza mvura zvinoenderana nezvinhu zvakati wandei. Semuenzaniso, hazvingave zvakakodzera kuvaka madhireni anodhura akafukidzwa mumusasa weIDP anotarisirwa kuti agare kwenguva pfupi chete uye nekudaro madhireni asina madziro evhu anogona kukwana. Zvisinei, kana nzvimbo yacho iri pakadzika zvakanyanya uko kune njodzi yekuumbwa kwemakomba uye kukuvara kwenzvimbo dzekugara, madhireni asina madziro anogona kunge asina kukodzera ega. Kana paine nzvimbo diki, dhireni rine mativi akatwasuka ringave ndiro chete dhizaini inogoneka, asi kunze kwekunge dhireni richidikanwa kwenguva pfupi chete, mativi acho anofanira kunge akafukidzwa kudzivirira kukurwa kwemvura.
' Mugero wecomposite' idhonza diki riri mukati medhonza uye rakagadzirirwa nzvimbo dzinogona kunge dziine kusiyana kukuru kwekuyerera uye kunyanya uko kunogona kunge kune sullage yakakandwa mudhonza pamwe chete nedhonza rinounganidza mvura yemvura. Pasina mugero mudiki pakati, mvura yesullage inoisa zvinhu zvayo zvakasimba sezvo ingave nespeed yakaderera mugwara guru. Izvi zvinogona kukonzera njodzi kunharaunda.
Kune nzvimbo dzakakura kana dzakaoma, semuenzaniso munzvimbo dziri pedyo nemaguta uko kuchava nenzvimbo dzakawanda dzekuyambuka migwagwa, dhizaini yakadzama yenetwork yemvura inoyerera ichadiwa (ona chikamu chekupedzisira pazasi). Asi kune nzvimbo diki uko kwakajeka kuti mvura ichayerera nenzira ipi, zvingave zvakakodzera kungogadzira mitsetse, saizi uye kudonha kwemvura inoyerera nemaziso panzvimbo yacho. Kutarisa kuyerera kwemvura nenzvimbo dzine dambudziko panguva yemvura zhinji kunogona kuva chishandiso chinobatsira pakusarudza nzira dzinodiwa dzemvura inoyerera.
Kuyerera kwekuzvichenesa
'Zvichitaurwa zviri nyore, mugero wehupamhi hwe10-15cm unoda mugero weinenge 1% kuti usvike pakumhanya kwemvura unozvichenesa. Mugero wehukuru hwakapetwa kaviri unoda hafu yemugero' (WHO, 1991). Kudzika kwakadaro hakuzogoneki nguva dzose, saka nzira yekuchenesa madhireni nguva dzose inodiwa kudzivirira madhireni kuti asazare.
Dziviriro yekukukurwa kwevhu
Kudhonza mvura pamawere
Materu epasi anopfuura 5% anogona kunzi materu akakora uye anoda zvimwe zvinhu kuti mvura ideredze kumhanya kwayo uye kudzivirira kukurwa kwevhu. Zvinhu izvi zvinogona kusanganisira:
- Kuvaka 'madhayeti ekubuda', izvo zvinobvisa mvura kubva munzira huru yekudonhedza mvura zvoiendesa kuminda kuti inyorove. Izvi zvinowanzo kwanisika chete munzvimbo dzekumaruwa kana kune nzvimbo yakashama munzvimbo dzemaguta.
- Kugadzira nzira yekudhonza mvura yakatevedza miganhu yenyika.
- Gadzira 'madziro ekuongorora' or 'kuongorora kukurwa kwevhu' nguva nenguva pasi pemateru. Izvi zvinogadzira madziro madiki anofamba pamusoro pemadhireni uye zvinogona kuvakwa nematombo, matanda ematanda, kana masonry, kana kuti madhireni makuru anobva kumagabion (mabhasikiti makuru ewaya ane matombo makuru akaiswa mukati). Mvura painopfuura nemudhireni inomira kuseri kwemadziro ekuongorora ega ega uye inoisa mutoro wayo wakasimba. Mushure mechinguva zvinhu zvakasimba zvinoungana kusvika zvanyatsoita kuti pave nedanho rinoita kuti dhireni rideredze kuderera kunobudirira (ona madhayagiramu ari mhiri).
- Munzvimbo dzine mvura yakadzikama zvishoma (4-10%), mvura inogonawo kuputirwa nematombo ekongiri kana uswa.

Kune madhiraini asina madziro, dziviriro yekukukurwa kwevhu inogona kudiwa munzvimbo dzine njodzi zvikuru uko kungave kwakasimba, semuenzaniso pakukombama, kana pakubuda kwemvura inodonha kana maburi, kana kuti pane imwe dhiraini inodira mune imwe dhiraini. Matombo ekugadzira matombo anozivikanwa se'stone pitching', anoshandisa matombo ane ukobvu hunosvika 15cm uye simende yesimbi kubatanidza matombo pamwe chete (ona mufananidzo uri pamusoro).

| Kudzikama | Gradient | Kuyera nzvimbo dzekuongorora kukanganiswa kwevhu |
| Gomo rakareba zvikuru | Kupfuura 10% | Nzvimbo ye5m |
| Chikomo chemawere | Pakati pe5-10% | Nzvimbo ye10m |
| Chikomo chinyoro | Pakati pe3-5% | Nzvimbo ye20m |
| Zvava kuda kutsetseka | Kusvikira ku3% | Macheki haadiwi |
Migwagwa uye nzira dzekubvisa mvura
Migwagwa inokosha kuti ive nechokwadi chekuti vanhu vanoipinda nguva dzese. Izvi zvinonyanya kukosha kana paine dambudziko rehutano apo mota dzinofanira kupinda kuti munhu aendeswe kuchipatara. Kuyerera kwemvura ndiyo inonyanya kukosha mumugwagwa uye kana mvura yacho yakarurama uye mugwagwa wacho wakakodzera, mugwagwa wacho unofanira kufambika kwenguva yakareba yegore.
Nzvimbo dzemigwagwa
Nzvimbo yakanakira mugwagwa uri nyore ndeye 'gwara remugwagwa' rakamanikana , iro rine matombo angangoita 50%, jecha 40% uye ivhu 10%. Simba rayo rinobva pahukuru hwakasiyana hwematombo anobatana kana akabatana nemvura.
Kudhonza mvura mumigwagwa kunosanganisira:
- A 'bata dhiraini remvura' inobata mvura inoyerera ichibva pamusoro pemugwagwa, isati yasvika mumugwagwa yoitungamirira kure nemugwagwa.
- Mukwidza, 'kamber' or 'kuyambuka-kuwira' pamusoro pemugwagwa zvinoita kuti mvura ibude mumugwagwa.
- Nzira dzekubvisa mvura mumugwagwa dzinounganidza mvura kubva pamusoro pemugwagwa.
- The 'madhireni einterceptor' or 'kuburitsa madhireni' izvo zvinobvisa mvura kubva mumadhireni emumugwagwa kuti iende kunoraswa.
- Makwara emugwagwa kana 'kuyambuka-kudhonza mvura', izvo zvinoita kuti mvura iri mumadhireni ikwanise kuyambuka kana pasi pemugwagwa uye zvinoita kuti madhireni ayambuke kana pasi pemiganho yemigwagwa. Izvi zvinowanzova chikamu chakaoma zvikuru pakuvaka madhireni.
Camber yemugwagwa kana kuti crossfall
- Pamigwagwa yevhu nematombo (laterite) (iyo isina jira retara kana kuti isina simende), mugwagwa wepasi unofanira kunge uri pakati pe5 - 7% (kureva kuti unokwira nemayuniti manomwe pa100 yega yega pakureba). (Ref: Antoniou, J et al, 1991).
- Kana paine kudonha kwenzira imwe chete izvi zvinonzi 'kuyambuka-kuwira'. Apo materu anoita chimiro chedenga uye anowira kumativi maviri kubva pakati pemugwagwa uchidzika kusvika pakudonha kwemvura kumativi ese, izvi zvinonzi a 'kamber'.
- Kana mugwagwa ukatenderera pakona, camber yemugwagwa inofanira kuchinja kuita cross-fall imwe chete, kubva kumucheto wekunze uchidonha uchienda kumucheto wemukati wekona.
- Camber inogona kugadzirwa uchishandisa nzira dzakasiyana-siyana, asi kushandisa camber board ine spirit level ndeimwe yenzira dziri nyore.
Kuyambuka migwagwa kana kuti 'kuyambuka mvura'
Mhando nhatu dzemigwagwa dzinokurukurwa pazasi - madhiri, ma culvert uye ma vented fords.


Kazhinji, 'kudhonzwa' kunosarudzwa pane pombi. Mapaipi anovhara zviri nyore pane kudhonzwa uye kunze kwekunge ari makuru zvakakwana, achave akaoma kuvhura. Magadzirirwo maviri madiki ekudhonzwa anoratidzwa pamusoro apa, asi kune misiyano yakawanda inogoneka.
Kudonha kwemvura
'Drifts' inogona kuvakwa nehukuru hwakasiyana-siyana, uye inogona kuvakwa nematombo makuru, matombo emumugwagwa akachekwa zvakanaka uye zvimedu zvidiki, kana kuti inogona kuva nepamusoro pekongiri ine weld mesh kana reinforcement bars pamusoro penheyo yematombo. Inowanzo shandiswa pakuyambuka drain uko kune mvura shoma.
Nzvimbo dzekupinda nedzekubuda nadzo mumugwagwa dzinofanira kunge dzakatsetseka ne5% kuti mota dzikwanise kupfuura nepamusoro padzo nyore nyore pasina kurovera pasi pemotokari.
Zvinhu zvakakosha zvekufunga nezvekugadzira drift ndeizvi:
- Panofanira kuva nekudonha kwemvura pamusoro pemvura inoyerera uye panofanira kuva nenzvimbo yakajeka yekubuda nayo mvura, kuitira kuti mvura isamire yozodzikama pamusoro pemvura inoyerera.
- Hwaro hwemvura inoyerera uye nzira dzinosvika nadzo dzinofanira kunge dzakasimba zvekuti hadzizokanganise zvakanyanya kana paine kufamba kwemotokari kana pasi pakanyorova.

Culverts
Mapaipi/maculvert ane dhayamita ye600mm ndiwo anokurudzirwa pakukura kwemigwagwa, sezvo mapaipi madiki kupfuura aya ari nyore uye akaoma kuchenesa. Zvisinei, kuti ushandise mapaipi e600mm, madhireni anofanira kunge akadzika, izvo zvisingagoneke nguva dzose. Maculvert anofanira kunge aine madziro ekumusoro kuti aratidze kumucheto kwemugwagwa kune mota nevanofamba netsoka. Zvisinei, mapaipi/maculvert anofanira kudzivirirwa pese pazvinogoneka nekuda kwekuoma kwekugadzirisa kwawo.
Maforogo ane mhepo
Maforogo ane maburi anotenderera pakati pepombi inoyerera mvura nepamvura inoyerera. Anobvumira mvura kupfuura nemumapaipi ari pasi pemugwagwa panguva yekuyerera kwemvura kwakajairika uye mvura inopfuura pamusoro pemugwagwa kana paine kuyerera kwakanyanya. Anobvumira huwandu hwemapaipi kuderedzwa uye nokudaro anoderedza mutengo wekuyambuka mugwagwa. Kungwarira kunofanirwa kuitwa kuti kuve nechokwadi chekuti pamusoro peforogo ine maburi yakaderera pane nzvimbo yakapoteredza nemugwagwa wese, kuitira kuti mvura yemafashamo irambe iri mugwara uye isakuvadze pamusoro pemugwagwa wakapoteredza.
Nzira yekuyambuka ine maburi inovhurika ingafungwa kana dhara guru rayambuka mugwagwa.


Kugadziriswa kwenzira dzekubvisa mvura
Kugadzirwa kwegadziriro yekugadzirisa nzira dzekubvisa mvura kunoenderana nemamiriro ezvinhu. Munzvimbo yekukurumidzira yemusasa, kubviswa kwenzira dzekubvisa mvura nguva nenguva kunogona kuitwa nemari yebasa. Munharaunda dziri pedyo nemaguta, chirongwa chekuchengetedza mvura kwenguva refu chinogona kufungwa nezvacho munharaunda.
Muzviitiko zvese izvi, vanhu vanoda zvishandiso zvakakodzera kuti vakwanise kuchenesa nzira yekubvisa mvura yakachengetwa pamativi emadhireni, kuitira kuti isazongosukwa zvakare panguva yemvura inotevera. Vanhu vane basa vachada mapadza akareba, mafoshoro kana masipu, mabhaketi kana mapoto emusoro, mavhiri emota, magirovhosi, mabhutsu asingapindi mvura uye maovharosi kana basa racho rakasviba zvakanyanya. Kugadzirisa kudiki kunogonawo kudiwa pakupera kwemwaka wega wega wemvura kuti ive nechokwadi chekuti kukanda matombo uye madhiri akavakwa uye maculverts anoramba akachengeteka.
Dhizaini iri nyore yekudhonza mvura
Mashoko anoshandiswa mukugadzira nzira dzekubvisa mvura yemumvura
(Ref: UNCHS, 1986, WHO, 1991 uye Cotton & Franceys, 1991):
- 'Kunaya kwemvura kwakasimba' (I) inowanzo kuyerwa ne mm/awa. Uku ndiko kudzika kwemvura kwaizofukidza nzvimbo yakati sandara mushure meawa imwe yekunaya kwemvura kana pasina kupinda kwemvura muvhu.
- Huwandu hwemvura hunoenderanawo nekusimba kwemvura inonaya. Mvura inonaya zvakanyanya isingawanzoitiki nguva nenguva. Mikana yekuti mvura ipinde inonzi 'nguva yekudzoka'Mvura inonaya ine nguva yekudzoka kwemvura ye1 mumakore makumi maviri inonzi 'dutu remakore makumi maviri'. Mukugadzira, kuenzana kunofanirwa kuitwa pakati pekukuvadzwa kunogona kuitwa pakugadzira nguva pfupi yekudzoka kwemvura uye mari yekuwedzera yekugadzira nzira dzekubvisa mvura yakakura. Nguva yekudzoka kwemvura yemakore mashanu inowanzo shandiswa kugadzira masisitimu ekutanga ekubvisa mvura mumaguta anodziya, asi nguva yekudzoka kwemvura yemvura yemakore rimwe kusvika matatu dzimwe nguva inoshandiswa pakuderedza mvura yemvura yemumadhamu madiki munzvimbo dzekugara.
- Chikamu chemvura inoyerera pamusoro pevhu uye inoda kuungana mumadhireni (kureva kuti isingatsve kana kupinda) chinonzi 'kumhanya-mhanya kwemari'. Inosiyana-siyana zvichienderana nemarudzi akasiyana evhu - mhando dzevhu, nzvimbo uye mashandisirwo evhu. Makoeji ekuyerera kwemvura akakwira muvhu revhu kana pamatombo, materu akakora uye munzvimbo dzakaungana dzine uswa hushoma. Kana mvura ichiyerera kubva pairi, mvura yese inoyerera kubva pairi, uye kana iri 0, mvura yese inonyura saka hapana mvura inoyerera. Kana paine nguva yemvura yakawanda inogara kwenguva yakareba, ivhu rinogona kuzara uye mvura inoyerera inobva pairi inokwira kusvika pa1.
- Nguva chaiyo yekunaya kwemvura yekushandisa pakugadzira dhireni ndiyo 'Nguva yekuisa pfungwa pachinhu chimwe chete' yenzvimbo inochengeterwa mvura, inova nguva yekuti mvura inodonha ichibva kumucheto wenzvimbo inochengeterwa mvura ifambe pamusoro pevhu uye nemumadhireni kusvika panzvimbo iri kugadzirwa.
Matanho ekugadzira network yekudhonza mvura yemvura inonaya
- Sarudza nguva yakakodzera yekudzoka uye nguva yekufungisisa.
- Tsvaga simba guru remvura inonaya mumamiriro ezvinhu iwayo (I, mm/awa). Izvi zvinowanzo kuwanikwa kubva kudhipatimendi re hydrogeology kana zviwanikwa zvemvura. Mimwe mienzaniso inoratidzwa pachati iri papeji rinotevera.
- Tsvaga kana kudhirowa mepu yenzvimbo ine zvinhu zvakakosha uye madaro akaonekwa.
- Sarudza kuti network yekudhonza mvura inofanira kunge yakakora zvakadii kuti ikwanise kubata mvura iri pamusoro. Dhirowa mitsetse yemigero yemvura iri pamepu zvakanyanya sezvinobvira uchitevera magadzirirwo emvura. Cheka ivhu rakatenderedza migero yega yega kuratidza kuti ndeapi nzvimbo dzenyika dzichapinda mudhireni yega yega iri pamusoro. 'nzvimbo yemvura' (A).
- Nzira ine musoro inofunga kuti nguva yemadutu yakakodzera nzvimbo yekudonhedza mvura yakaenzana nenguva yose inotora kuti mvura inaye panzvimbo iri kure kwazvo yenzvimbo iyi kuti iende kunzvimbo yekubuda mvura yenzvimbo iyoyo.
'Nzira Inonzwisisa'
'Nguva yeKuisa Mvura' = 'Nguva yeKupinda' kuti mvura isvike padhireni + 'Nguva yeKuyerera' muhurongwa hwekubvisa mvura kuti isvike ipapo.
- Nguva yekupinda inogona kutorwa semaminitsi matatu ekugara mumaguta
- Nguva yekuisa mvura muvhu inogona kutora maminetsi gumi nemashanu munzvimbo dzine 20 ha dzine materu ari pasi pe0.5%, kana munzvimbo dzakati sandara dzine 4 ha.
'Nguva Yekuyerera' = Kureba kwemvura inoyerera
Kumhanya mudhireni
- Ngatitii kumhanya kwemudhiraivha kuri 0.7m/s pakufungidzira kwekutanga
- Nguva yedutu yakakodzera nzvimbo inonaya mvura yakaenzana nenguva yekunaya kwemvura, saka simba remvura rinogona kuonekwa
- Kana pasina ruzivo rwemvura, fungidzirai kuti simba remvura rinosvika 100 mm/awa munzvimbo dzinopisa dziri pasi pe150 ha.
- Estimate the chiyero chekuyerera kwemvura panzvimbo inobatwa mvura (C.)
- Verenga iyo 'kuyerera kwepamusoro-soro' kana huwandu hwemvura inofanira kudonhedzwa mudhireni rega rega pasekondi (Q).
'Nzira ine musoro'
Q (l/s) = 2.78 x C x A (mahekita) x I (mm/awa)
(Hekita imwe = 10,000 m3 ; 10m x 10m nzvimbo = 0.01 ha)
- Sarudza saizi yedhireni inogona kutakura kuyerera kunodiwa uchishandisa Mannings Formula kana nekushandisa chati iri papeji rinotevera ine zvigadziriso zvechimiro chechiteshi uye pamusoro pemvura (uchishandisa Mannings Roughness Coefficient).
Kukosha kwekuoma kweMannings:
Nyika - 0.025
Chidhinha - chisina kuratidzwa - 0.018
Chidhinha – chakagadzirwa zvakanaka – 0.015
Konkriti – kupedzisa kwakatsetseka – 0.015
- Tarisa kumhanya kwemvura kunotarisirwa kuti uderedze kudonha kwemvura uye kuderedza kukwesha mvura uye sarudza mhando dzemvura inoyerera nemvura nemachira akakodzera.
- Chinja saizi dzemudhiraivha wodzokorora kuverenga nenzira inodzokororwa, kusvika kumhanya kwacho kwave kugamuchirwa.
| Nzvimbo dzakagadzirwa | MaCoefficients ekushandisa (C.) | ||||||
| Zvekutengeserana uye maindasitiri | Dzimba dzekugara dzine vanhu vakawanda | Dzimba dzekugara dzine vanhu vashoma | |||||
| 0.75 - 1.0 | 0.5 - 0.6 | 0.3 - 0.4 | |||||
| Matunhu ane hunyoro | Kupinda kwevhu | ||||||
| Avhareji yekutenuka kwepasi | Very yakaderera (dombo nevhu) | Low (dongo revhu) | nzira (jecha rakaita sejecha) | High (jecha nejecha) | |||
| Yakatsetseka: 0-1% | 0.55 | 0.40 | 0.2 | 0.05 | |||
| Nyoro: 1-4% | 0.75 | 0.55 | 0.35 | 0.20 | |||
| Pakati nepakati: 4 - 10% | 0.85 | 0.65 | 0.45 | 0.30 | |||
| Yakadzika: >10% | 0.95 | 0.75 | 0.55 | 0.40 | |||
| Semi-aid regions | Kupinda kwevhu | ||||||
| Avhareji yekutenuka kwepasi | Very yakaderera (dombo nevhu) | Low (dongo revhu) | nzira (jecha rakaita sejecha) | High (jecha nejecha) | |||
| Yakatsetseka: 0-1% | 0.75 | 0.40 | 0.05 | 0.00 | |||
| Nyoro: 1-4% | 0.85 | 0.55 | 0.20 | 0.00 | |||
| Pakati nepakati: 4 - 10% | 0.95 | 0.70 | 0.30 | 0.00 | |||
| Yakadzika: >10% | 1.00 | 0.80 | 0.50 | 0.05 | |||



Muenzaniso wekugadzira
Kuwedzera mamwe mashoko
Antoniou, J, Guthrie, P, De Veen, J (1990) Kuvaka migwagwa nemaoko, Nhanganyaya yekuvakwa kwemigwagwa yakavakirwa pavashandi, ILO, yakaburitswa neLongman Group (UK) Ltd
WHO (1991) Kuyerera kwemvura pamusoro penzvimbo dzevarombo, WHO, Geneva (izvi zvinogona kuwanikwa kuburikidza newebhusaiti ye www.who.int )
Zvimwe zvinyorwa zvakashandiswa
Mifananidzo yekuvaka nemifananidzo kubva kuProject Urban Self Help, Lusaka, Zambia, 1991-93, mifananidzo yaJ. Tournee (ILO) naS. Shaloba
Cotton, A naFranceys, R (1991) Mabasa ekuchengetedza, Liverpool University Press vachibatana neFairstead Press
Hurumende yeLesotho, Bazi reMabasa, Bazi reMigwagwa (1983) Chikamu chekuvaka chevashandi, bhuku rehunyanzvi, Scott Wilson Kirkpatrick naBrian Woodhead & Co Ltd
UNCHS (Habitat) (1986) Kutora chikamu kwenharaunda uye nzira dzekubvisa mvura dzakachipa, Training Module, Nairobi, Kenya
Bhizinesi reNyika (1983) Zvirongwa zvekuvaka zvinoenderana nevashandi, Gwaro rinoshanda rekuronga nekutarisira, Oxford University Press
