Ho Tsamaisa Metsi ka Literaka Maemong a Komello

Selelekela

Ho palama metsi ka koloi ea tšohanyetso (EWT) hangata ke mokhoa oa nakoana o pholosang bophelo o sebelisetsoang ho koahela litšitiso tsa tšebeletso ea metsi kapa phihlello ea metsi a lekaneng ho fihlela litlhoko tsa ho pholoha. 

Leha ho bapala karolo e nepahetseng karabelong ha e sebelisoa ka nepo, Linaheng tse Omileng le tse Omileng ka ho Fetisisa (ASALs) tsa Afrika Bochabela, ho palama metsi ka literaka tsa tšohanyetso hangata ho bapala karolo e fapaneng haholo, e le mokhoa oa ho sebetsana le mathata bophelong ba letsatsi le letsatsi ba karolo e kholo ea baahi. 

EWT e se e fetohile thuso ea botho hoo e ka bang selemo le selemo har'a mekhatlo ea thuso ho ASALs. Ho phaella moo, 'maraka o matla oa ho tsamaisa metsi ka literaka tsa khoebo o teng libakeng tse ngata ho sebeletsa baahi le balisa ba se nang mohloli oa metsi oa kamehla. Ntle le khaello ea metsi e bakoang ke boemo ba leholimo, mabaka a mang a 'maloa a susumetsang EWT:

• Mekhoa e mebe ea bolulo e susumetsoang ke lithahasello tsa lipolotiki tsa bo-ralipolotiki;
• Ho thehoa ha Litereke tse ngata haholo tse ncha tse hlokang ho thehoa ha litsi tse ncha tsa tsamaiso, esita le libakeng tse se nang mehloli e tšepahalang ea metsi;
• Lithahasello tsa khoebo tsa bo-rakhoebo;
• Ho hloka maano a nako e telele a ho tsetela mehloding e tšepahalang/e lekaneng ea metsi ho ASALs;
• Ho senyeha ha likoti khafetsa;
• Matšoao a ho itšetleha ka batho ba bang ka lehlakoreng la sechaba.  

Ha o sebetsa ho ASAL, ho bohlokoa ho utloisisa phapang pakeng tsa komello le komello. Komello e fapana le likoluoa ​​tse ling tsa tlhaho ka hore ha e na tlhaloso e akaretsang - e ikhetha haholo ka libaka le tšusumetso. Komello e hlalosoa ka kakaretso e le "nako ea boemo ba leholimo bo sa tloaelehang bo omileng ka nako e telele ho lekana ho baka ho se leka-lekane ho tebileng ha metsi" (NOAA). Ke ketsahalo ea tlhaho ea nakoana le e iphetang e leng karolo e tloaelehileng ea boemo ba leholimo, eo qalo le qetello ea eona li leng thata ho li khetholla.  

Komello ke tšobotsi e sa feleng ea boemo ba leholimo, e hlalosoang e le "tekanyo eo boemo ba leholimo bo haellang mongobo o sebetsang, o khothalletsang bophelo" (Glossary of Meteorology, American Meteorological Society).  

Ka bokhutšoanyane - komello e baka khaello ea metsi ea nakoana, ha komello e le boemo ba khaello ea metsi e sa feleng. Bongata bo boholo ba Horn of Africa bo entsoe ka li-ASAL, 'me ka hona bo na le khaello ea metsi e sa feleng. Ka tloaelo, baahi ba libaka tsena ba pholohile maemong ana ka ho amohela mokhoa oa bophelo oa bo-hloma-u-hlomole kapa oa bo-hloma-u-hlomole - ba falla ka linako tsa selemo le mehlape ea bona ho ea batla metsi le makhulo, le ho amohela mokhoa oa bophelo oo hangata o hlokang ho tsamaea sebaka sa ho fihla lik'hilomithara tse 20 khafetsa ho ea fumana metsi; tsena ke mekhoa ea ho sebetsana le maemo e lumelletseng baahi bana ho phela li-ASAL tse haellang mehloli.  

Ke Neng e Loketseng ho Tsamaisa Metsi ka Teraka ea Maemo a Tšohanyetso?

Ho palama ka literaka tsa metsi e lokela ho ba khetho ea ho qetela bakeng sa ho fana ka metsi maemong a tšohanyetso nakong ea komello. Lipotso tse 'maloa tsa bohlokoa li lokela ho nahanoa nakong ea mohato oa ho rera karabelo ea tšohanyetso ho lekanya mokhoa o nepahetseng oa karabelo:

• Batho ba reriloeng hangata ba fumana metsi joang nakong ea komello? Na ho na le mekhoa e teng ea ho sebetsana le mathata e ka tšehetsoang/ea matlafatsoang?
• Haeba EWT e tla tsepamisa maikutlo metseng ea makhulo a lulang moo, na ho na le kotsi ea ho baka ho fula ho feteletseng libakeng tsa makhulo tsa nako ea pula (haholo-holo haufi le libaka tsa kabo ea EWT)?
• Na EWT e tla fana ka tšehetso ho metse ea nakoana e tsamaeang ka ho fana ka metsi libakeng tse hōle tsa makhulo e le ho aba khatello mehloling e fokolang ea tlhaho?
• Na chai ea likoti tsa metsi e lekane ho fihlela litlhoko tsa metsi tsa literaka tsa metsi ho phaella ho basebelisi ba letsatsi le letsatsi?

• Na EWT e tla ama mekhoa ea ho falla ha baahi ba makhulo? 
• Na baahi le metse e kotsing ka ho fetisisa e ke ke ea shejoa ka ho lekaneng ka lebaka la mathata a phihlello ea litsela? 

Setšoantšo sa 1 ke sefate sa liqeto se bontšang mokhoa oa ho khetha hore na EWT ke mokhoa o loketseng oa karabelo neng, le hore na mokhoa o mong o loketse haholoanyane neng.

*Bokgoni bo bolela: palo, boemo le bokgoni ba diteraka tsa metsi tse fumanehang mmarakeng; tlhahiso le katoloso ya dibaka tsa metsi tse tla sebediswa bakeng sa diteraka tsa metsi; bokgoni ba diteraka tsa metsi ho fihlella metseng e rerilweng. Bakeng sa tlhahisoleseding e batsi mabapi le tlhahlobo ya bokgoni ba mmaraka, sheba Seteishene sa Disebediswa sa Mmapa wa Mmaraka wa Maemo a Tshohanyetso le Tlhahlobo (EMMA) le tlaleho ya Sistimi ya Mmaraka wa Literaka tsa Metsi Harshin, Ethiopia (sheba karolo ya Ditshupiso).

Ho phaella moo, nako ea ho kenella ka literaka tsa metsi e hloka ho nahanoa ka hloko. Mokhatlo oa Lijo le Temo oa Machaba a Kopaneng (FAO) o thehile "likhalendara tsa mathata" bakeng sa linaha tse ngata tse nang le komello e potolohang (mohlala o motle oa sena ke "limmapa tsa litsela" tse ntlafalitsoeng ke FAO Ethiopia Agricultural Task Force, bakeng sa libaka tse anngoeng ke komello tsa Ethiopia); sepheo sa likhalendara tsena ke ho bontša nako e loketseng ea ho kenella ka komello. Mesebetsi eohle e ka bang teng e lokela ho hlahlojoa mabapi le khalendara ea sehla ea baahi e le ho fumana linako tse loketseng tsa ho qala le ho fela ha mekhoa e tloaelehileng ea tšohanyetso joalo ka Cash for Work, tsosoloso/tokiso ea libaka tsa metsi, ho thehoa ha libaka tsa ho kotula metsi, ho khanna ka literaka tsa metsi, jj.  

Mekhoa ea tekheniki

Bongata ba metsi

Leha SPHERE e khothaletsa lilithara tse 15 tsa metsi ka motho ka letsatsi bakeng sa phepelo e lekaneng ea metsi, baahi ba bangata ba ASAL ba ja metsi a fokolang haholo ho feta ana nakong ea "tloaelehileng". Sesupo sena sa SPHERE ha se sa 'nete ho ASAL ka mabaka a latelang: 

• Ho ea ka thepa ea thepa ho thata haholo ho netefatsa hore ho fanoa ka lilithara tse 15/motho/letsatsi libakeng tse nang le baahi ba fokolang tse nang le mehloli e fokolang ea metsi;
• Lilithara tse 5/motho/ka letsatsi li nkoa e le sesupo sa bohlokoa sa ho boloka bophelo (SPHERE);
• Ke metsi a nooang le a phehang feela a lokelang ho etelloa pele nakong ea mananeo a EWT.

Ho bohlokoa hore melaetsa eohle ea pele ea ho khothaletsa bohloeki e fetoloe haholo ho netefatsa hore ha ho na moroalo o eketsehileng holim'a bongata ba literaka tsa metsi empa ho ntse ho khothaletsoa mekhoa ea bohlokoa ea bohloeki. Melaetsa e mecha ea bohlokoa ea bohloeki e lokela ho ntlafatsoa ho latela khaello ea metsi ho tsepamisa maikutlo boitšoarong bo botle ba bohloeki ntle le tšebeliso e feteletseng ea metsi (mohlala, ho hloekisa matsoho ka molora/lehlabathe, ho fumana hore na sechaba se ipoloka se hloekile joang ka ho sebelisa makhasi a setso/mafura a liphoofolo a ntšitsoeng, ho sebelisa lehlabathe ho hloekisa lisebelisoa tsa ho pheha, jj.). Ntle le melaetsa, ho bohlokoa ho sebetsa le batho ba seng ba ntse ba sebelisa mekhoa e metle ho sebetsa e le "manģosa a phetoho" - ntho ea bohlokoa ho feta melaetsa ka boeona ke khothatso ea ho sebelisa melaetsa ena.

Litaelo tsa bongata ba metsi mesebetsing ea literaka tsa metsi lia fapana, leha bonyane lilithara tse 5/motho/ka letsatsi e lokela ho lula e le sepheo se tlase sa ho phela le litlhoko tsa mantlha tsa bohloeki. Lihlopha tsa WASH ka har'a Lenaka la Afrika li khothaletsa tse latelang:

Palo ea metsi a fanoeng e ke ke ea itšetleha feela ka sesupo se lumellanoeng, empa hape le bokhoni ba ho tsamaisa metsi ka 'mele ho ea ho baahi ba amehileng le bona bo tla bapala karolo ea bohlokoa ho phanong ea metsi ho baahi ba reriloeng. Mabaka a mang a ka 'nang a sitisa ho fihlela bongata ba metsi bo lumellanoeng ho ea ho sechaba ke: 

• sebaka ho tloha moo ho tlatswang litanka ho ya moo ho abelwang teng; 
• palo ea libaka tsa metsi tse fumanehang bakeng sa tšebeliso sebakeng seo; 
• palo ea literaka tsa metsi tse fumanehang bakeng sa ho hiroa sebakeng seo;
• libaka tsa polokelo tse fumanehang sebakeng sa kabo.

Boleng ba metsi 

Ho tsamaisa metsi ka literaka bakeng sa tšebeliso ea batho ho tlameha ho fana ka metsi a nooang le a khomarelang matšoao a SPHERE bakeng sa boleng ba metsi. Boleng ba metsi bo netefatsoa nakong ea ho tsamaisa metsi ka literaka tsa tšohanyetso ka tse latelang:

1. Khetho ea mohloli oa metsi a tlatsoang ka tankeng – libaka tsa metsi tse fumanwang bakeng sa ho tsamaisa metsi ka literaka tsa ASAL li kenyelletsa likoti tse chekiloeng, metsi a phallang holim'a metsi (a bokelloang ka har'a lipane tsa mobu, matamo a hafir, li-birkad, jj.), le litsamaiso tsa phepelo ea metsi tsa masepala. Boleng ba metsi ba mehloli ena e fapaneng bo fapana haholo. Le hoja likoti hangata li fana ka metsi a boleng bo botle a ka nooang habonolo bakeng sa ho nooa, libaka tsa pokello ea metsi a holim'a metsi hangata li na le metsi a litšila haholo hore metsi a ka nooa ntle le kalafo pele ho moo (ho hoama/ho phunya kapa ho sefa).  
2. Treatment metsi – metsi a lokela ho tšeloa chlorine ho hlahisa masalla a chlorine a 0.5 mg/L sebakeng sa tšebeliso. Sena se ka finyelloa ka litsela tse fapaneng:
   1. Ho ntša chlorine mohloling oa metsi – ho kenya chlorine ho ka etsoa ka tankeng ea metsi ka boeona; molemo oa mokhoa ona ke hore metsi a mangata a ka tšeloa chlorine kapele le ha bonolo ho sebelisoa HTH chlorine, 'me metsi a ka sebelisoa hang-hang ke bajalefa ha a bokelloa. Leha ho le joalo, phephetso e bileng teng likarabelong tse ngata tsa komello, e bile ho hana ha basebetsi ba litanka tsa metsi ho lumella chlorine ka har'a tanka ea tšepe ka lebaka la ho senyeha ho ka bang teng ha tanka.  
   2. Ho kenngoa ha chlorine sebakeng sa kabo – ho kenya chlorine ho ka etsoa sebakeng sa kabo moo basebetsi ba tataisoang ke sechaba ba eketsang chlorine e hlokahalang metsing a terakeng, pele ho kabo. Sena se entsoe Wajir, Kenya nakong ea karabelo ea komello ea 2011. Liphephetso tse fumanoeng ho sena, ke ho netefatsa hore tekanyo ea chlorine e etsoa hammoho le metsi a tlisoang, le litlhoko tse nepahetseng tsa tekanyo.
   3. Ho kenya chlorine maemong a lelapa – hangata sena se finyelloa ka ho fana ka li-Aquatabs kapa sehlahisoa se tšoanang sa chlorine se khonang ho phekola nkho e le 'ngoe ea metsi ea lilithara tse 20. Sena se se se kentsoe tšebetsong mehatong eo ho eona ho neng ho sa khonehe ho kenya chlorine mohloling. Ho kenya chlorine mohloling oa metsi kapa ka tankeng ea metsi ho khethoa ho feta mokhoa ona kaha ho kenya chlorine boemong ba lelapa ho hloka mesebetsi le lisebelisoa tse ling tse kang:
      1. Kabo ea Aquatabs ho basebelisi ba reriloeng;
      2. Ho lemoha tšebeliso ea Aquatabs;
      3. Tlhokomelo ea ka mor'a kabo mabapi le tšebeliso e nepahetseng le masala a chlorine maemong a lelapa.

Polokelo ea metsi

Polokelo ea metsi e sireletsehileng ke tlhoko e ke keng ea buisanoa sebakeng se seng le se seng sa kabo ea metsi e le hore:

• Ho fana ka polokelo ea metsi a lekaneng ho fihlela litlhoko tsa baahi ka nako e itseng;
• Thibela tšilafalo ea metsi le ho boloka boleng ba metsi;
• Thibela ho fetoha mouoane ha metsi.

Lijana tse fapaneng tsa polokelo ea metsi li ka sebelisoa:

• Libaka tse teng tsa polokelo ea metsi metseng (litanka tsa metsi tsa majoe, litanka tse sebelisetsoang ho bokella pula marulelong, jj.) – tsena li lokela ho etelloa pele. Litanka li lokela ho hloekisoa pele le ho hlahlojoa hore na ha li na tšenyo. Melemo: li se li ntse li le teng ka har'a sechaba; li ka sebelisoa ka potlako. Mathata: li ka senyeha; li ka 'na tsa se hloeke kapa tsa koaheloa; matla a polokelo a ka 'na a se lekane.
• Litanka tsa polasetiki – dinaha tse ngata ho HECA di rekisa ditanka tsa polasetiki tse entsweng sebakeng seo (ditanka tsa Roto ke mohlala Afrika Botjhabela) tse fumanehang ka boholo bo fapaneng ho tloha ho dilithara tse 1,000 – 24,000. Ditanka di ka tsamaiswa habonolo, di a tshwarella, di bolokehile bakeng sa polokelo ya metsi a nowang mme di ka kenngwa habonolo ka diphaephe tse kenang ka hara sehokelo/sekena. Ditanka di hloka ho phahamiswa ho dumella metsi ho bokellwa ka pompo. Dipompo le mosebetsi wa diphaephe di hloka ho tlangwa ka thata ho thibela tshenyo tankeng.  le menyetla: e fumaneha habonolo mebarakeng e mengata; theko e utloahalang; e ka siuoa ke sechaba kapa mekhatlo ea lehae kamora ho emisa ts'ebetso ho sebeletsa e le polokelo ea metsi e sireletsehileng kapa maemo a tšohanyetso; e ka tsamaisoa habonolo.   go tlhoka mesola: haeba ho hlokahala litanka tse ngata, litšenyehelo li ka ba ngata haholo; leha litanka li le bobebe, li nka bophahamo bo boholo kahoo litšenyehelo tsa lipalangoang li ka ba ngata haholo.
• Li-bladder – di-bladder di ka hlongwa ka potlako bakeng sa ho tsamaisa metsi ka diteraka, le hoja theko ya lehae e le phephetso. Di-bladder di ile tsa sebediswa Wajir, Kenya ka 2011 ka lebaka la hore ha ho le e nngwe ya ditanka tsa metsi e neng e na le dipompo tsa metsi bakeng sa ho ntsha metsi; metsi dibakeng tsena a ntshwa ke matla a khoheli (hangata ka phaephe ya hose). Metse e mengata dibakeng tsena e na le ditanka tsa polasetiki tse kopanetsweng tse patilweng fatshe e le ho dumella ho ntshwa ha metsi ka phallo ya matla a khoheli ho tswa ho ditanka tsa metsi; bothata ba sena ke hore ditlhōrō tsa ditanka di a kgaolwa mme di tlohelwa di butswe e le ho dumella ho ntshwa ha metsi ka thapo le bakete hobane mokero o patilwe. Metseng eo ho yona ho neng ho se na ditanka, di-bladder (5,000 - 10,000 lilithara) di ile tsa kenngwa bakeng sa polokelo ya metsi, e le ho dumella ho ntshwa ha metsi ho tswa ho ditanka ka phallo ya matla a khoheli. Hobane bophahamo ba ditanka tsa polasetiki bo feta dimithara tse 2, ho ntshwa ho tsona ho ka be ho sa kgoneha.  le menyetla: ho bonolo ho e tsamaisa, ho e seta kapele, ho boloka metsi ka mokhoa o sireletsehileng, ho bonolo ho e hokela setsing sa pompo.  go tlhoka mesola: nako e jang tjhelete e ngata, nako ea ho reka e ka ba telele; e ka senyeha habonolo.
• Polokelo ea Balisa ba Tsamaeang – ha ho tliswa metsi ka teraka ho ya ho badisa ba tsamayang, bao ho ka etsahalang hore ba dule sebakeng seo ka nako e kgutshwane, ho fana ka dibaka tsa polokelo tse kang tanka ya polasetiki kapa senya ho ka nna ha se sebetse hantle, ka lebaka la tlhoko ya ho tliswa ka teraka dibakeng tse fapaneng ka nako e telele kaha baahi ba tsamaya. Mehato e fetileng e ile ya tjheka dikoti fatshe mme ya di kwahela ka polasetiki e boima e le ho fokotsa tšilafalo e ka bang teng. Le hoja metsi a ne a ntse a bulehetse tšilafalo, sepheo e ne e le ho leka ho fokotsa dikotsi tsa bophelo bo botle ba setjhaba ka ho thibela ho ba le mafome a mangata ka ho kenya lera la ho teba ha metsi, ho thibela ho dutla ha metsi, ho itshetlehile ka mofuta wa mobu, le kapa mouwane ha o kwahetswe.  
• Polokelo ea Boemo ba Malapa – malapa a hloka polokelo e lekaneng ka har'a lijana tse sireletsehileng ho boloka, bonyane, metsi ao a nang le tokelo ea ho a lata ka ho fana ka metsi.  

Phatlalatso

Setshelo se seng le se seng sa polokelo ea metsi se lokela ho ba le mokhoa o hloekileng oa ho bokella metsi. Sena se etsoa hantle ka ho hokahanya tanka le sethala sa pompo (setulo se tloaelehileng sa pompo sa Oxfam kapa yuniti e entsoeng sebakeng seo). Sena se bohlokoa e le hore:

• Thibela tšilafalo nakong ea pokello ea metsi;
• Thibela mela e melelele nakong ea ho bokella.

Mekepe eohle ea polokelo e tlameha ho phahamisoa bonyane 1-1.5m e le ho lumella phallo ea matla a khoheli ea metsi ho ea setsing sa pompo. Bothata bo hlaha ha litanka tse ka tlas'a lefatše/tse patiloeng li sebelisoa bakeng sa polokelo; boemong bona, mokhoa o tlameha ho qaptjoa oa ho ntša metsi o fokotsang kotsi ea tšilafalo:

• Tšebeliso ea pompo ea letsoho;
• Bakete/thapo e inehetseng e hlwekiswang/e bolawang dikokwana-hloko kgafetsa;
• Ho aroloa ha batho/liphoofolo ho tloha moo ho kenoang teng;
• Mehato ea tšireletso ho fokotsa kotsi ea hore litšila/litšila/jj. li kene ka har'a sejana sa polokelo.

Tšebeliso ea batho le liphoofolo tse ruuoang

Ho palama ka literaka tsa metsi ke thuso e turang le e sa tsweleng pele, e sebediswang feela e le thuso e pholosang bophelo. Ka hona, Oxfam e fana ka diteraka tsa metsi feela bakeng sa ditlhoko tsa ho phela ha batho mme ha e fane ka diteraka tsa metsi ho sebetsana le ditlhoko tsa mehlape . “Tataiso ya ho palama ka literaka tsa metsi tsa tshohanyetso” ya DPPB Somali Region & Ethiopia WASH Cluster e bolela tse latelang:

Mabaka a ho se kenyelletse mehlape mehatong ea ho tsamaisa metsi a kenyeletsa:

• Haeba makhulo/furu e sa fumanehe bakeng sa mehlape, ho fana ka metsi ho mehlape ha ho tiise hore e tla phela, kaha litlhoko tsa eona tsa lijo ha li khotsofatsoe;
• Litšenyehelo tsa ho nkela phoofolo sebaka hangata li feta mekhoa e telele ea ho tsamaisa liphoofolo ka literaka tsa metsi (haeba ho nahanoa hore ho tla etsoa ho tlosa liphoofolo tse ruiloeng le ho li boloka hape).

Haeba ho fana ka metsi bakeng sa mehlape ho nkuwa e le sepheo, mokhoa o mong oa ho kenella o kang lithuso tsa mafura ho li-borehole tsa maano o ka sebelisoa ho khotsofatsa tlhoko ena (sheba lithuso tsa mafura le chelete ho li-borehole karolong ea Mekhoa e meng ho feta EWT le Thuto ea Nyeoe mabapi le Karabelo ea Komello ea Wajir, Kenya ).

Ho lebisa tlhokomelo

Hang ha ho dumellanwe ka thuso ya tshohanyetso ya diteraka tsa metsi, kgato e latelang ke ho shebana le bajalefa. Sehlohlolong sa kgaello ya metsi, ka dinako tse ding sepheo ke ho akaretsa baahi kaofela. Ka dinako tse ding (haholoholo nakong ya komello), ke karolo e nyane feela ya baahi e ka shebanang le bona.  

Lipotso tse latelang li lokela ho nahanoa pele o qala ts'ebetso:

• Sebaka seo sechaba se lokelang ho se tsamaea bakeng sa metsi ka linako tse tloaelehileng;
• Sebaka seo sechaba se lokelang ho se tsamaea nakong ea komello
• Na mohlodi wa metsi o fetohile dibekeng tse mmalwa tse fetileng – mohlala, na o na le letswai le lengata, na bophahamo ba metsi bo fokotsehile, na mohlodi o omme ka ho feletseng?
• Ke mokhoa ofe oa ho sebetsana le bothata o ka sebelisoang haeba ho se na literaka tsa metsi tse kenngoeng tšebetsong?
• Sechaba se ile sa sebetsana joang le maemo nakong e fetileng ea komello?
• Na sechaba se na le khetho ea ho reka metsi ho barekisi ba metsi ba poraefete?

Tekolo le Moralo

Ho palama metsi ka literaka ke mokhoa o sa sireletsehang oa ho tsamaisa metsi. Ntle le ho senyeha ha metsi haeba ho na le likhohlano sebakeng seo, EWT e kotsing eseng feela ea ho se sireletsehe empa le ea ho lemoha tšireletso. EWT ke boiteko bo kotsi haholo bakeng sa Setsi se ikemiselitseng ho fana ka phepelo e tsitsitseng.

Ha ho ralwa thuso ya ho tsamaisa thepa ka diteraka tsa metsi, tlhahisoleseding e latelang e a hlokahala pele ho qalo:

1. Lethathamo la libaka tse lokelang ho fuoa metsi pele. Tlhahlobo ka 'ngoe ea sebaka e lokela ho kenyelletsa:
   1. Palo ea bajalefa ba tla shejoa (kobo kapa lihlopha tse itseng tse shebiloeng);
   2. Libaka tse teng tsa polokelo ea metsi le boemo ba tsona;
   3. Likhokahano tsa GPS tsa sebaka;
   4. Sebaka ho tloha mohloling oa metsi o haufi;
   5. Lipane tsa metsi kapa libaka tse ling tsa pokello ea metsi sebakeng seo.
   6. Boteng ba batšoantšisi ba bang;
   7. Ho na le thuso efe mabapi le ho tsamaisa metsi ka literaka tsa mmuso kapa mekhatlo e ikemetseng?
2. Tlhahlobo le khetho ea mehloli ea metsi e ka bang teng. Ho kenyelletsa:
   1. Bokgoni ba tlhahiso ya sebaka sa metsi se tlatsang tanka (lilithara/letsatsi) – tlhahiso e bolokehileng ya sekoti le bokgoni ba disebediswa tsa ho pompa;
   2. Tlhoko ea hona joale sebakeng sa metsi (palo ea basebelisi le bongata bo fanoang ka letsatsi) le tlhoko e eketsehileng e hakanyetsoang ho tsoa ho baahi ba moo nakong e reriloeng ea tšebeliso - ha ba batle ho "feta" sebaka sa metsi le ho fokotsa phihlello ea metsi ho basebelisi ba moo. Kameho ea bohlokoa e lokela ho ba ho thibela tšenyo ts'ireletsong ea metsi ea baahi mohloling oa metsi; ha baa lokela ho jara litšenyehelo tsa lenaneo la EWT.
   3. Polokelo e fumaneha sebakeng sa metsi mme e hloka ho fana ka bokgoni bo eketsehileng ba ho pompa bo nahannweng mohatong wa tlhahiso.
   4. Palo ea lihora tsa ho sebetsa tseo e sebetsang ho tsona hona joale.
   5. Nako ea hona joale ea ho ema moleng sebakeng sa metsi:
      1. Baahi ba emetse metsi nako e kae?
      2. Teraka ea metsi e ne e tla tlameha ho ema nako e kae ho fumana metsi?
   6. Ho fumaneha ha lisebelisoa tsa ho pompa tse emeng, hammoho le likarolo tse ling tse tsamaeang ka potlako le bo-makhenika/litsebi bakeng sa litokiso le tlhokomelo. Ho bohlokoa ho nahana ka tokisetso ea ho tšehetsa tokiso le tlhokomelo mohatong oa tlhahiso - lihlopha tsa karabelo e potlakileng, likarolo tse ling tse tsamaeang ka potlako, makhenika ho hlokomela ts'ebetso ea literaka ho netefatsa hore phepelo e tsoela pele. 
   7. Mokhoa oa ho thibela tšilafalo ea metsi - ho ema ka thata, liforeimi tsa ho emisa liphaephe tsa ho tsamaisa metsi. 
3. Tlhahlobo ea 'maraka oa litanka tsa metsi tsa khoebo le lipalangoang. Ho kenyelletsa:
   1. Palo ea litanka tsa metsi tse fumanehang le bokhoni ba tsona;
   2. Boemo ba literaka tsa metsi:
      1. Na tanka e bolokehile bakeng sa polokelo ea metsi a nooang (e neng e sa sebelisoe bakeng sa peterole pele; e hloekile ebile ha e na mafome; jj.).
      2. Na tanka e hlokometsoe hantle 'me e khona ho isa thepa ka mokhoa o tšepahalang litseleng tseo ho lebeletsoeng hore ba li tsamaise?
      3. Na mokhanni oa literaka tsa metsi o hlomeletsoe 'me o khona ho sebelisa pompo ea ho tšolla metsi a tsamaisoang?
   3. Palo ea literaka tse nang le bethe e bataletseng tse fumanehang le bokhoni ba tsona:
      1. Boemo ba literaka (bo tšoanang le ba b.ii ka holimo);
      2. Ba tla tsamaisa metsi joang? Tanka ea polasetiki, senya, jj.
   4. Na teraka e na le lipompo le liphaephe tse thusang ho pompa? Na tsena li tla hloka ho rekoa?
   5. Boleng ba koloi:
      1. Na ngoliso ea koloi e phethehile ebile e nakong?
      2. Na mokhanni o na le lengolo la tumello la ho khanna la molao bakeng sa mofuta ona oa koloi?
      3. Na tsela ea likoloi e loketse ho latela molao oa lipalangoang oa lehae (mabone a sebetsang, mabili a lekaneng, jj.)?
   6. Phihlelo e fetileng - na koloi ena e kile ea sebetsa ts'ebetsong ea literaka tsa metsi pele?

4. Ntlafatso ea moralo oa ho tsamaisa metsi ka literaka, o tla kenyelletsa:
   1. Bongata ba metsi bo hlokahalang sebakeng ka seng;
   2. Libaka tsa maeto le linako tse hakanyetsoang tsa maeto ho tloha mohloling oa metsi ho ea sebakeng seo a abeloang ho sona;
   3. Nako e hakanyetsoang ea ho tlatsa metsi (mohloding oa metsi le hape sebakeng sa kabo);
   4. Bokgoni ba polokelo bo teng le ditlhoko tse ding tsa polokelo;
   5. Bokgoni ba ditanka tsa metsi;
   6. Mehato ea bophelo bo botle le polokeho mohloling oa metsi le sebakeng sa kabo ea metsi (e sebetsa bakeng sa basebetsi ba liliba tsa metsi, literaka tsa metsi, le basebetsi ba sebakeng sa kabo). 
5. Lintlha tsena li bokelloa hammoho ka mokhoa oa schematic (kapa ho sebelisoa lenaneo le kang Google Earth) joalo ka mohlala ona:

Ho tsoa morerong ona, kemiso ea ho tlisa thepa bakeng sa tanka/teraka e 'ngoe le e 'ngoe ea metsi e konteraka e ka etsoa.

6. Ho Rala Mekhoa ea Boikarabello le Tlhokomelo ea Phano – mekhoa e hloka ho kenngoa tšebetsong ho netefatsa hore phano e etsoa ka nako, hore ba kotsing ka ho fetisisa sechabeng ba e fumane hammoho le bongata le boleng bo nepahetseng boa fanoa.
   1. Ho netefatsa hore metsi a a tla – ho na le mekhoa e fapaneng ea ho netefatsa hore metsi a tla a tla, a le mong kapa a kopane:
      1. Li-waybill – teraka e 'ngoe le e 'ngoe ea metsi e na le buka ea li-waybill tse tharo. Kopi e le 'ngoe e siuoa ke motsamaisi oa libopo ha ho tlatsoa tanka; kopi e le 'ngoe e fuoa ntlha ea bohlokoa sebakeng sa kabo ha ho romelloa metsi ka sekepeng sa polokelo; kopi e le 'ngoe e sala le motsamaisi oa teraka ho e romella ho OGB.
      2. Bahlokomedi – batho ba netefatsang hore ho romelloa ha metsi ho phethetswe. Bana e ka ba ditho tsa setjhaba sa lehae kapa basebetsi ba hirilweng; baithaopi kapa basebetsi ba sa sebetseng ka thata. Ba ka bewa mohloding wa metsi le/kapa sebakeng sa kabo, kapa ba ka tsamaya le ditanka tsa metsi. Ba boloka tlaleho ya ho romelloa ha metsi mme ba tlaleha ka ho romelloa ha metsi ho sa kang ha fihlellwa le/kapa ho romelloa ha metsi ho sa fihlelleng maemo a dumellanweng (bongata kapa boleng ba metsi, nako ya ho romelloa ha metsi, jj.).  
      3. Livoutšhara – livoutšhara li ka fuoa monitor e behiloeng sebakeng sa kabo. Livoutšhara lia saenoa 'me li fuoa mokhanni oa literaka ha li fihla ka katleho; ebe livoutšhara li hlahisoa ho Oxfam bakeng sa tefo.

Methodology

Literaka tsa metsi li shebane le balisa ba tsamaeang (metsi a mahala)

Leha ho rarollotsoe haholo-holo ho isa batho libakeng tse thehiloeng ka literaka tsa metsi, ASAL ke lehae la baahi ba bangata ba balisa ba lulang ba lelera ba atisang ho rua molemo ka makhetlo a mangata ka lebaka la komello, 'me ka kakaretso, ba isa batho ka literaka tsa metsi ka literaka tsa tšohanyetso.  

Ho isa metsi ka literaka tse tsamayang ho balisa ho kenyelletsa ho isa metsi libakeng tsa nakoana litseleng tsa ho falla ha balisa. Metsi ana a isoa litankeng tsa polokelo ea polasetiki kapa, ha bongata ba metsi bo le bonyenyane 'me sebaka seo e le sa nakoana (matsatsi a' maloa), likoti lia chekoa 'me li koahetsoe ka polasetiki ho tšoara metsi. Sena se entsoe ke Oxfam GB Kenya ka 2008 - ts'ebetso e ne e reretsoe ho isa metsi libakeng tsa nakoana ka literaka e le hore: 

• tšehetsa mekhoa ea setso ea ho sebetsana le balisa (mohlala, mekhoa ea ho falla);
• fokotsa kotsi ea ho senyeha ha tikoloho (mohlala, ho fulisa ho feta tekano) ka ho fokotsa bongata ba batho le liphoofolo tse ruuoang libakeng tse 'maloa tsa liliba tse sa feleng le libaka tsa kabo ea metsi libakeng tsa bolulo tsa kamehla. 

Literaka tsa metsi tse shebaneng le metse (metsi a mahala) 

Sena se kenyeletsa ho tsamaisa metsi ka literaka ho ya ditsing tse thehilweng tsa baahi tse se nang phepelo ya metsi ya kamehla. Mofuteng ona wa boikemelo, Oxfam e etsa konteraka ka ho toba le ditanka tsa metsi/diteraka ho isa bongata bo itseng ba metsi dibakeng tse itseng tsa kabo. Oxfam e lefa metsi (hangata a rekwang diboreng) mme e boetse e lefa dipalangwang (ditanka tsa metsi/diteraka) ho isa metsi. Metsi a fanwa ntle ho tefo ho bajalefa. Dipuisano tsa kamehla tsa sehlopha tse shebaneng le bajalefa ba rerilweng di a hlokeha ho netefatsa hore phihlello e lokolohile.

Kabo ea Metsi ka Livoutšhara

Phano ea metsi ka livoutjhara ke khetho e ka sebelisoang libakeng tseo ho nang le 'maraka oa literaka tsa metsi tsa khoebo. Ka mohlala, libakeng tsa Somalia, Kenya le Ethiopia, libaka tse ling tse nang le khaello ea metsi e sa foleng li bokella mehloli ea tsona khafetsa ho reka metsi ho tsoa litankeng tsa metsi tse tsamaeang. Livoutjhara tsa chelete tse hatisitsoeng esale pele li abeloa bajalefa ba reretsoeng, bao ebe ba lopolloa ka bafani ba bona ba metsi ba tloaelehileng bakeng sa bongata bo itseng ba metsi. Livoutjhara e ka ba tsa tšebeliso e le 'ngoe kapa tsa tšebeliso e ngata. Litefo tsa phetisetso ea chelete li etsoa ho bafani ba khoebo khahlanong le livoutjhara tse rometsoeng.  

Melemo ea sistimi ea li-voucher e kenyelletsa:

• Tšebeliso ea 'maraka oa khoebo o seng o ntse o le teng – ka ho sebedisa barekisi ba kgwebo ba seng ba ntse ba le teng bao baahi ba tlwaelehileng ba ba sebedisang, dikgwebo tsa ditanka tsa metsi tsa lehae di a tshehetswa le ho matlafatswa. Ho tswa ho kenella ho bonolo, kaha ditanka tsa metsi tsa kgwebo di ntse di fumaneha sebakeng seo bakeng sa ba ka ratang ho tswela pele ho reka metsi.  
• Tsepamiso e ntlafalitsoeng – diketsong tseo ho sa lakatseheng hore ho be le sepheo se akaretsang, ke bajalefa ba rerilweng feela ba fuwang divoutšhara. Ketsong ya ho tsamaisa metsi ka kotloloho, ho thata haholo ho netefatsa hore ke bajalefa ba rerilweng feela ba fumanang metsi a tlisitsweng. Dinakong tseo voutšhara e lahlehileng kapa e utsuwang, tsamaiso ya netefatso e ka kenngwa tshebetsong, ka ho botsa mojalefa ya rerilweng e nngwe ya dipotso tsa bona tsa sephiri tse seng di ntse di le teng (mohlala, tabeng ya metse e rerilweng ya Turkana e na le dipotso tse tharo tsa sephiri). 
• Katleho ea Litšenyehelo – bajalefa ba divoutšhara ba fumana metsi ka sekgahla sa hajwale sa mmaraka. Mekgwa e tobileng ya ho tsamaisa metsi ka diteraka, moo mekgatlo e ikemetseng e hirang palo e kgolo ya ditanka tsa metsi ka kotloloho, hangata e sotha sekgahla sa mmaraka sa metsi mme e phahamisa ditheko ho bao ka tlwaelo ba ka ratang ho tswela pele ho reka metsi.  
• Tlhokomelo e Ntlafalitsoeng le e Nolofalitsoeng – palo ea livoutšhara tse bokelletsoeng e bontša hore na metsi a bokelloa joang. Livoutšhara ka botsona li ka ba le tlhahisoleseling ea ba ruang molemo ho beha leihlo pokello ea metsi ka bonngoe. Ho beha leihlo boleng ba metsi (maemo a chlorine a setseng a se nang letho) ho ntse ho hlokahala hore ho behoe leihlo ka botlalo 'me ha hoa lokela ho lebaloa.
• Khetho e Eketsehileng bakeng sa Bajalefa –bajalefa ba ka boela ba ikhethela hore na ba batla ho sebelisa kapa ho aba metsi a bona joang – ba a fe litho tsa lelapa, liphoofolo, baahelani, jj.  

Tumellano ea konteraka pakeng tsa Oxfam le mofani oa litšebeletso e lokela ho totobatsa tse latelang:

• Palo ea metsi a lokelang ho tlisoa;
• Boleng ba metsi a tla tlisoa (mohloli oa metsi, phekolo efe kapa efe e hlokahalang, jj.);
• Hangata ha ho tlisoa metsi ho netefatsa hore bajalefa ba bokella metsi ka nako.  

Bakeng sa tataiso e batsi, sheba Tataiso ea Sehlopha sa Somalia WASH bakeng sa Kabo ea Metsi ka Livoutšhara (2011).

Mekhoa e meng ea ho palama literaka tsa metsi

Tsosoloso/Tokiso ea Mehloli ea Metsi e Teng

Libakeng tseo ho nang le libaka tsa metsi tse seng li ntse li le teng tse sa sebetseng, tokiso le tlhokomelo ea libaka tsena e lokela ho ba ntho ea bohlokoa ka ho fetisisa.  

Lithuso tsa Mafura le Chelete ho Li-Boreholes

Libakeng tseo baahi ba nang le phihlello ea metsi a rekisoang khoebong liboreng empa matla a ho reka a fokotsehile, lithuso (hangata mafura) li ka fuoa mekhatlo ea tsamaiso ea liboreng e le ho fokotsa theko ea metsi ho bareki, kapa esita le ho a fa mahala linakong tsa khatello e matla. Sepheo ke ho boloka theko ea metsi ka litšenyehelo tseo baahi ba reriloeng ba ka li khonang, kapa ho a fa mahala linakong tsa mathata a maholo. Ho fana ka mafura a mahala, a ka hlalosoang a tšoana le ho fana ka metsi a mahala, ho hloka leano la leano la ho tsoa. ​​Sena se ka amana le pula e tlang, kapa ho kopanya mafura a mahala hammoho le mesebetsi e hlahisang chelete, ho tlosa lithōle (haeba ho loketse) le chelete ka li-voucher, chelete bakeng sa mosebetsi jj. Hangata ena ke mokhoa o ratoang moo litlhoko tsa metsi tsa balisa ba tsamaeang li leng taba ea bohlokoa.

Litlhoko :

• Libaka tse lekaneng tsa metsi tse ka har'a sebaka se loketseng ho tloha ho baahi ba reriloeng;
• Batho ba reriloeng ba na le chelete ea ho reka metsi ka theko e tšehetsoeng;  
• Tumellano le sebopeho sa taolo ea likoti tsa metsi mabapi le theko e tšehetsoeng ea metsi.
• M&E le Boikarabello – lipuisano tsa kamehla ho netefatsa hore metsi a fanoa mahala.

Libopo tsa Maemo a Tšohanyetso

Mekoti ea metsi e ka bang teng ke mekoti e chekiloeng libakeng tse hole tsa makhulo tse nang le makhulo a matle empa metsi a sa lekaneng, kapa libaka tse nang le khaello e kholo ea metsi nakong ea komello. Mekoti ena e sebelisoa feela linakong tsa komello ho fihlela tlhoko e eketsehileng ea balisa (libakeng tse hole tsa makhulo) kapa ho phethahatsa litlhoko tsa lits'ebetso tsa tšohanyetso tsa ho tsamaisa metsi ka literaka. Ebe lia qhaqhoa nakong ea linako tse seng tsa komello, kaha ha lia lokela ho sebelisoa e le mohloli oa metsi oa ka ho sa feleng, e le hore li se ke tsa hohela baahi ba lulang haufi le tsona le ho senya libaka tsa makhulo. Li ka fuoa pompo le jenereithara kapele linakong tsa tlhoko e eketsehileng ea metsi.

go tlhoka mesola:

• Ho thata ho qobella ho qhaqhoa ha tsona nakong eo e seng ea komello
• Hangata e sebelisoa ke bo-ralipolotiki ho rarolla mathata a sechaba.

Ntlafatso ea Mehloli ea Metsi a ka Tlas'a Lefatše 

Ntlafatso ea mehloli ea metsi a ka tlas'a lefatše libakeng tseo pula e sa tšepahaleng e ka ba mokhoa o mong, 'me ka linako tse ling, mokhoa o theko e tlaase oa ho fana ka metsi. Kaho ea likoti tse nang le litsamaiso tsa ho pompa, mohlala, hangata ka linako tse ling e ka ipaka e le theko e tlase ho feta ts'ebetso e kholo ea literaka tsa metsi. Likoti li ka beoa libakeng tse nang le kabo e mpe ea libaka tsa metsi tsa kamehla, libakeng tsa bohlokoa litseleng tsa bohlokoa tsa ho falla ha balisa, kapa libakeng tsa bohlokoa tse ka fokotsang libaka tsa literaka tsa metsi.  

Litlhoko tsa nts'etsopele ea metsi a ka tlas'a lefatše li kenyelletsa matla a lekaneng a metsi a ka tlas'a lefatše (hangata e le bothata ho ASALs) le boleng bo lekaneng ba metsi a ka tlas'a lefatše (libaka tse kholo tsa ASALs ho HECA li na le metsi a ka tlas'a lefatše a letsoai). Esita le libakeng tse nang le matla a lekaneng a metsi a ka tlas'a lefatše, ho cheka likoti ke bothata bo rarahaneng ka lebaka la mathata a latelang:

• Ho tsitsa ha mehloli ea metsi ho hloka ho nahanoa - eseng feela mabapi le ts'ebetso le tlhokomelo, empa mabapi le mohloli oa metsi a ka tlas'a lefatše ka booona - sekhahla se ka bang teng sa ho ntša metsi khahlanong le ho nchafatsoa ha metsi a ka tlas'a lefatše;
• Metsi a ka tlas'a lefatše libakeng tse ngata tsa ASAL a atisa ho ba letsoai; tlhahlobo e tebileng ea metsi-geological ea hlokahala;
• Ntlafatso ea mehloli ea metsi a ka tlas'a lefatše libakeng tsa balisa e hloka ho hlophisoa ka hloko mabapi le ho ba haufi le libaka tsa makhulo le litsela tsa ho falla. Likoti libakeng tse fapaneng tsa ASAL ho HECA li entse hore balisa ba tlise mehlape ea bona libakeng tsena tsa metsi, e leng se ileng sa fella ka ho fulisa ho feteletseng le ho senyeha ho hoholo ha makhulo a potolohileng. Ho boetse ho bile le linyeoe tsa libaka tsena tsa metsi tse sa feleng tse khothalletsang ho lula ha balisa ba mehleng ea khale ba neng ba lula libakeng tse ling. Ho koalloa ha mobu ho potoloha libaka tsa metsi (naha eo pele e neng e sebelisoa e le libaka tsa makhulo/makhulo) le hona ho bonoe. Ka bokhutšoanyane, ho thehoa ha likoti tse ncha libakeng tsa balisa ho hloka boemo bo phahameng ba puisano le bankakarolo ba lehae, kutloisiso e batsi ea matla a lihlopha tse fapaneng tsa mekhoa ea boipheliso sebakeng seo le libaka tse loketseng tsa ho nosetsa mehlape (mohlala, lipane tsa mobu). 

Dikgetho tse ding tsa phihlello metsing a ka tlase ho lefatshe tse ka kgethwang ho feta ho tjheka dikoti di kenyeletsa:

• Ho tebisa liliba tse chekiloeng ka letsoho tse seng li ntse li le teng;
• Ntlafatso ea liliba tse ncha tse chekiloeng ka letsoho;
• Ntlafatso ea liliba tsa wadi tse nang le mapheo.

Chelete bakeng sa mosebetsi

Libakeng tseo metsi a rekisoang khoebong empa batho ba haelloa ke matla a ho reka, chelete bakeng sa mosebetsi (CFW) e ka fana ka chelete bakeng sa batho ho tsoela pele ho reka metsi ka tsela ea bona e tloaelehileng. CFW e lokela ho shebana le ba kotsing ka ho fetisisa, 'me tlhokahalo ea ho kenella hona ke boteng ba barekisi ba metsi ba lekaneng sebakeng sa ho kenella.  

Tataiso ea Somalia WASH Cluster e khothaletsa hore CFW e sebelisoe libakeng tseo ho nang le meralo ea motheo ea metsi e teng ho nchafatsa (lipane tsa metsi, li-birkad, liliba tse sa tebang, jj.) 'me ho se na mehloli ea metsi ea kamehla. Liphephetso tse ling tsa CFW tse amanang le ASAL li kenyelletsa:

• Ketso ea CFW e lokela ho etsoa ka nako e loketseng - qalong ea nako ea komello ha batho ba ntse ba e-na le matla a ho sebetsa, le ha metsi a ntse a fumaneha khoebong ka bongata bo lekaneng;
• Hangata li-ASAL li na le baahi ba fokolang, 'me sebaka sa libaka tsa mosebetsi tsa CFW se hloka ho nahanoa mabapi le hore na li haufi hakae le baahi ba reriloeng.

Maano a ho khothaletsa bophelo bo botle ba sechaba a ikhethileng mabapi le ho palama metsi ka literaka 

Khothaletso ea Bophelo bo Botle ba Sechaba (PHP) maemong a komello e thata haholo, kaha khaello ea metsi e fokotsa haholo mekhoa ea bohloeki e ka shejoang. Kaha baahi ba hasane sebakeng se seholo, 'me ka linako tse ling e le bahlohlelletsi ba fokolang, puisano ea melaetsa ea bohlokoa le eona ke phephetso.  

Bakeng sa mekhoa ea ho tsamaisa metsi ka literaka, mesebetsi ea bohlokoa ea PHP e tlameha ho ba e sebetsang le e amanang le boemo ba khaello ea metsi, 'me e tsepamise maikutlo liketsong le mekhoeng e ka khonehang ho baahi ba reriloeng. Melaetsa le mesebetsi ea bohlokoa e shebane le ketane ea metsi a sireletsehileng le bohloeki ba tikoloho. Sena se kenyelletsa:

• Ho hira meedi ya metsi ka terata ho sebediswa thepa e fumanehang sebakeng seo ho netefatsa hore diphoofolo di bolokwa hole;
• Matšolo a tlhoekiso ho potoloha sebaka sa kabo ea metsi le lehae;
• Tšebeliso ea lijana tse bolokehileng tsa ho bokella metsi bakeng sa ho bokella metsi;
• Tšebeliso ea lijana tsa polokelo ea metsi tse sireletsehileng ka tlung;
• Kalafo ea metsi a maemong a lapeng (Aquatabs kapa e tšoanang le eona) haeba ho sa etsoe chlorine ea metsi mohloling kapa sejaneng sa polokelo.

Mesebetsi ea bohlokoa ke:

• Ho hlwekisa le ho lokisa litanka tsa polokelo ea metsi a mangata
• Matšolo a tlhoekiso ea tikoloho a shebaneng le libaka tsa kabo ea metsi ka literaka, likolo, litleliniki le libaka tsa liboka tsa sechaba. Lisebelisoa tsa ho hloekisa li ka ajoa bakeng sa mosebetsi ona, 'me ke monyetla o ka bang teng bakeng sa Cash For Work;
• Kabo ea lijana tsa pokello/poloko ea metsi a bolokehileng; (haeba ho loketse kapa nakong ea seoa sa letšollo moo boholo ba lijana tsa metsi li leng boemong bo bobe ba ho hloekisoa hantle);
• Liketso le melaetsa mabapi le tšebeliso ea matloana li lokela ho qojoa maemong a komello. Khaello ea matloana libakeng tsena ke bothata bo sa foleng, 'me katleho ea tsona maemong a khaello ea metsi e belaetsa haholo. Ho e-na le hoo, ho lokela ho tsepamisoa maikutlo ho khothaletseng ho lahla mantle ka mokhoa o sireletsehileng ka mekhoa e latelang:
  • ho ba le libaka tse arotsoeng bakeng sa ho itlhoekisa ha batho;
  • ho itlhoekisa hole le mehlodi ya metsi;
  • ho kwahela mantle ka lehlabathe/mobu (mokhoa oa katse);
  • thibelo ea ho fula liphoofolo moo batho ba itlhoekiselitseng mantle. 
• Ho romellana melaetsa ho sebelisoa metsi a teraka feela bakeng sa merero ea ho noa le ho pheha feela;
• Melaetsa e mabapi le kalafo ea pele ea letšollo, mohlala, ho lokisa le ho sebelisa litharollo tsa letsoai le tsoekere.

Kaha melaetsa e le phephetso sebakeng se seholo hakana le se nang le baahi ba bangata, mekhoa e latelang ke e loketseng ASAL:

• Liphatlalatso tsa seea-le-moea ka lipuo tsa lehae;
• Ntlafatso ea tsebo ea Batho ba nang le Mehloli ea Sechaba (CORPS) – litho tsa mokhatlo oa basebelisi ba metsi, basebetsi ba bophelo bo botle ba sechaba, bahlokomeli ba ho latela metsi le bahlokomeli ba pelehi ba setso;
• Melaetsa e reretsoeng bamameli ba koalletsoeng le ba kotsing ka ho fetisisa - libaka tsa kabo ea lijo, litsi tsa phepo, litsi tsa bophelo bo botle, likolo, libaka tsa kabo ea metsi, jj.;

Senotlolo sa ho kgothaletsa bophelo bo botle ba setjhaba ka katleho ha se feela dikahare tsa melaetsa, empa ha bohlokwa le ho feta, ke khothatso e ka morao ho ho kenya melaetsa ena tshebetsong. Ho hlwaya le ho sebedisa ditho tsa setjhaba tse seng di ntse di sebedisa mekgwa ena ke karolo ya bohlokwa ya katleho ya lenaneo lefe kapa lefe la PHP.

Ho beha leihlo tšusumetso le katleho ea mesebetsi ea PHP ho etsoa ka likarolo tse fapaneng:

• Kabo ea kamora NFI - ntlo le ntlo
• Li-FGD tse arohaneng
• Tlhokomelo ea mesebetsi ea ho hloekisa tikoloho ea beke le beke
• Tlhokomelo e tobileng ea bohloeki haufi le libaka tsa metsi
• Ho tsamaea ka terene ho potoloha libaka tsa bolulo le libaka tsa kabo ea metsi.
• Ho shebella boemo ba lijana tsa polokelo ea metsi, (li-jerry canine) maemong a lelapa.
• Ho latela merero ea ts'ebetso kamora koetliso ea CORPS eo ho bonahalang e nkile karolo le boikarabello ba eona ba ho hlophisa tlhoekiso ea beke le beke (ho potoloha libaka tsa metsi, matlo le makotikoti a lijeke)
• Mafu a amanang le WASH maemong a sechaba. 
• Pokello ea lintlha tsa mafu mabapi le mafu a amanang le WASH (haholo-holo letšollo le Malaria) - ho tloha ka Pherekhong ho fihlela joale - ho fumana mekhoa le ho rala mekhoa e loketseng ea ho kenella

DIJO (ka moelelo wa lenaneo le hole moelelong wa bodisa)

Mesebetsi/matshwao a hlokang ho bewa leihlo nakong ya tshohanyetso ya ho tsamaisa metsi ka teraka a kenyeletsa:

• Phano ea metsi - bongata le nako;
• Tšebeliso ea metsi malapeng (bongata, tšebeliso, jj);
• Kabo e lekanang ea metsi;
• Boleng ba metsi;

Tlhokomelo ya kamehla ya phihlello ya metsi e tla etswa ka maeto a malapa le a FGD, a arotsweng ka bong, sehlopha sa barui, morabe le boemo ba setjhaba (haeba ho kgoneha).

Tlhokomelo ea Phano ea Metsi:

Bongata ba metsi a tlisitsoeng, hammoho le ho fihla ha metsi ka nako, ke habohlokoa ho lekola ka nepo. Tsena li ka lekoa ka mekhoa e fapaneng:

• Li-waybill – likopi tse fuoang: morekisi oa metsi (ho rekisetsa tanka ea metsi metsi), motsamaisi oa tanka ea metsi, le basebetsi ba Oxfam.  
• Bahlokomedi – ebang ke ba lefshoang kapa ba ithaopelang, bahlokomedi ba teng: mohloling oa metsi, sebakeng sa kabo, le/kapa ba tsamaea le tanka ea metsi ka boeona. Bahlokomedi bana ba netefatsa hore metsi a tlisoa libakeng tse boletsoeng ka nako e nepahetseng, le hore metsi a fihla ka bongata bo nepahetseng. Bahlokomedi ba ngola tlhahisoleseling ena ebe ba e tlaleha ho basebetsi ba Oxfam.  
• Basebetsi ba PHP le baithaopi – Basebetsi ba PHP (le ka katoloso baithaopi ba maemo a setjhaba bao ba sebetsang le bona) ba ka beha leihlo ho fetisoa ha metsi (bongata le kgafetsa) jwalo ka karolo ya sistimi ya bona ya tlhokomelo e tlwaelehileng ka hara setjhaba.  
• Basebetsi ba Lenaneo – Wajir, Kenya ka 2011, molekane e mong le e mong oa mekhatlo e ikemetseng ea lehae eo Oxfam e neng e sebetsa le eena o ile a sebelisa mohlokomeli a le mong oa literaka tsa metsi – mosebetsi oa bona e ne e le ho etela libaka tsohle tsa kabo, le ho netefatsa kabo ea metsi ka ho hlahloba li-waybill, lipuisano le litho tsa sechaba, le ho buisana le beng/bakhanni ba litanka tsa metsi.  
• Ho beha leihlo litanka tsa metsi – ho emisa litanka tsa metsi ka mokhoa o sa reroang ho ba botsa ka palo ea maeto a phethiloeng le bongata ba metsi a tlisoang (ho hlahlojoa ho latela kemiso ea ho tlisa metsi, li-waybill le li-FGD boemong ba sechaba).  
• Ho theha mekhoa ea ho fana ka maikutlo/boikarabello e nolofalletsang sechaba se reriloeng ho buisana le basebetsi ba Oxfam, le/kapa basebetsi ba balekane mohlala, ho buisana ka tieho, matšoenyeho a boleng ba metsi/bongata, le nakong ea lipula tse qalang. 

Ho Beha Leihlo Kabo Libakeng tsa Phano ea Metsi:

• Tšebeliso ea bahlokomeli kapa komiti ea lehae ho tlaleha/ho laola bajalefa ba noang metsi le bongata bo nkiloeng.  
• Tsamaisong ea livoutšhara, livoutšhara li lopolloa ke bajalefa bakeng sa bongata bo behiloeng esale pele ba metsi;
• Ho etela malapa ho bohlokoa e le ho beha leihlo bongata ba metsi a amoheloang ka lelapa le boleng ba metsi.

Phokotso ea Likotsi tsa Likoluoa/Tlhokomelo le ho Etsa 'Mapa oa Koluoa

Nakong e fetileng pele ho nako ea komello, libakeng tseo EWT e kileng ea etsoa pele, tse latelang li lokela ho tlalehoa le ho etsoa 'mapa:

• Sebaka sa mehloli ea metsi e ka bang teng;
• Sebaka sa libaka tse reriloeng tsa kabo ea literaka tsa metsi;
• Sebaka sa libaka tsa bohlokoa tsa ho fula tsa balisa;
• Sebaka sa meralo ea motheo e ka bang teng ea polokelo ea metsi.  

'Mapa o entsoeng ka ho sebelisa litekanyetso tsena tsa bohlokoa, har'a tse ling, o thusa ho fana ka kakaretso ea sebaka se tla sebeletsoa ke literaka tsa metsi, 'me ka ho bontša libaka le libaka, o thusa haholo ntlafatsong ea kemiso ea literaka tsa metsi.

Jwalo ka ha ho boletswe pejana, dikhalendara tsa dihla le "dikhalendara tsa mathata" di lokela ho botswa mabapi le nako e loketseng ya ho kenella, le mesebetsi e ka bang teng ya ho fokotsa mathata pele komello e kgolo e qala, e le ho fokotsa tlhoko ya ho tsamaisa metsi ka teraka ya tshohanyetso.

Tšela moeli

Haholo-holo ho ASAL tsa Lenaka la Afrika, tlhokomelo ea ho tšela meeli e bohlokoa ho utloisisa litlhoko tsa hona joale le tsa nakong e tlang. Ha baahi ba bangata ba makhulo ba ntse ba falla ho pholletsa le meeli ea linaha ho ea fumana libaka tsa makhulo le mehloli ea metsi (kapa ka lebaka la khaello ea libaka tsa makhulo le metsi ka lebaka la komello libakeng tsa bona tse tloaelehileng), liphetoho tse sa lebelloang li ka etsahala ka potlako mabapi le tlhoko ea metsi. Libakeng tsa ts'ebetso tse haufi le meeli ea machaba, ho bohlokoa hore litlhahlobo le tlhokomelo li nahane ka mekhoa ea ho falla kapa ho falla ha baahi ho tsoa libakeng tse tšelang meeli (haholo-holo ho bohlokoa haeba balekane ba Oxfam kapa Oxfam ba na le ts'ebetso libakeng tse tšelang meeli).  

Leano la ho tsoa ka mekhahlelo

E 'ngoe ea litšitiso tsa mantlha bakeng sa ho kenella ho sebetsang hantle ha EWT ho sa bakeng ho itšetleha le ho senya maano a teng a ho sebetsana le sechaba ke leano le hlakileng le le hlalositsoeng hantle la ho tsoa. ​​Mekhoa ea maano a ho tsoa ho tsoa litataisong tsa EWT sebakeng seo e khothaletsa tse latelang:

• Matšoao a hlakileng a tlameha ho hlalosoa e le ho etsa qeto ea qalo 'me ho fela ha ts'ebetso efe kapa efe ea EWT;
• Leano la ho tsoa le lokela ho lebelloa pele ho qaloa ts'ebetso efe kapa efe ea EWT;
• Leano lena la ho tsoa le tlameha ho hlaka le ho dumellanwa ke bankakarolo ba lehae le bajalefa;

Nnete ke hore leano la ho tsoa le tsitsitseng ho ASALs ke phephetso e kholo ka mabaka a latelang:

• Ho hloka matšoao a hlakileng a ho hlalosa neng 'me kamoo Mesebetsi ea EWT e tla emisa
• Maano a ho tsoa a tsitsitseng ha a khonehe libakeng tse ling tsa ASAL. Libaka tse ling ha li na monyetla oa metsi a ka tlas'a lefatše kapa monyetla oa mofuta ofe kapa ofe oa mohloli oa metsi oa kamehla - leano la ho tsoa sebakeng se joalo ke lefe?  
• Ka linako tse ling lipotoloho tsa lichelete tsa nako e khuts'oane tse tsoang ho bafani ha li lumelle maano a ho tsoa nako e telele.  
• Chelete e felletseng bakeng sa ho tsamaisa ka literaka tsa metsi hangata e kenyelletsoa tekanyetsong ea tlhahiso, ntle le ho nahana ka botlalo ka litaba tse felletseng le litšenyehelo tse amanang le lenaneo la leano la ho tsamaisa ka literaka tsa metsi (mohlala, khoeli e le 'ngoe ea ho tsamaisa ka literaka tsa metsi ho baahi ba libaka tse 'maloa, ho kenyeletsoa le mafura, basebetsi, bakhanni, khiriso ea literaka, lisebelisoa tsa tlhahlobo ea metsi, lik'hemik'hale tsa kalafo ea metsi, thepa ea IEC jj.). 

Ho na le maano a fapaneng a ho tsoa bakeng sa mekhoa ea ho tsamaisa thepa ka literaka tsa metsi:

• Libakeng tseo ho nang le libaka tsa metsi tse sa sebetseng tse ka lokisoang kapa tsa tsosolosoa, ntho ea pele e lokelang ho ba ho etsa hore libaka tsena li sebetse le ho tsoa mesebetsing ea literaka tsa metsi hang ka mor'a moo; mekhoa ea ho kenella e ka fetohela ho tšehetsa Ts'ebetso le Tlhokomelo (O&M) ea libaka tsena tsa metsi;
• Ho thehoa ha libaka tse ncha tsa metsi – sena se bolela haholo-holo ho thehoa ha likoti tse ncha libakeng tsa bohlokoa (libaka tse amohelang boholo ba literaka tsa metsi, libaka tse se nang libaka tsa metsi tsa kamehla, litsela tsa ho falla ha balisa);
• Ho emisoa ha mekhoa ea ho tsamaisa metsi ka literaka ha pula e lekaneng e qala ho tlatsa meaho ea pokello ea metsi a holim'a metsi (lipane tsa mobu, matamo, jj.). Kotsi mona ke hore pula ho ASALs ha e tsitsa 'me ka linako tse ling e na le kabo e mpe ea sebaka; libaka tse ling li ka nka lilemo tse ngata ntle le pula e ngata.  

Maano a ho tsoa bakeng sa EWT, hangata ka lebaka la lipotoloho tsa lichelete tsa nako e khuts'oane, a shebana le litharollo tsa nako e khuts'oane; leha ho le joalo, maano a ho tsoa a sebetsang hantle a hloka linako tse telele tsa ho etella pele ho sebetsana le mofuta o feto-fetohang oa phepelo ea metsi le tlhoko ho ASALs.  

Libakeng tseo leano la ho tsoa le bonahalang le sa khoneheng, ho nepahala ha ho kenya tšebetsong mesebetsi ea ho tsamaisa thepa ka literaka tsa metsi ho lokela ho nahanoa ka botebo. Ho tsamaisa thepa ka literaka tsa metsi ho lokela ho nahanoa feela moo ho se nang litharollo tse ling tse sebetsang mabapi le ho fihlela litlhoko tsa hang-hang.

References

Albu, Mike. Seteishene sa Lisebelisoa tsa ho Etsa 'Mapa oa 'Mapa oa Maemo a Tšohanyetso le Tlhahlobo. Phatlalatso ea Ketso e Sebetsang.

Karani, Irene le Mike Wedesa (2009). Tlhahlobo ea Boemo ba Literaka tsa Metsi tsa Tšohanyetso Literekeng tse Omileng le tse Omileng tsa Kenya . E laetsoe ke FAO bakeng sa WESCOORD Kenya.

Mokhatlo oa Lefatše oa Boemo ba Leholimo (2006). Tlhokomelo ea Komello le Temoso ea Pele: Mehopolo, Tsoelo-pele le Liphephetso tsa Nakong e Tlang . WMO-No. 1006. ISBN 92-63-11006-9.

Mokhatlo oa Naha oa Leoatle le Sepakapaka (NOAA) (2011). Komello khahlanong le Komello. www.ncdc.noaa.gov/climate-monitoring/dyk/drought-aridity

Wilhite, Donald A. (2006). Ho Hlalosa Komello: Phephetso bakeng sa Mekhoa ea Temoso ea Pele . Univesithi ea Nebraska-Lincoln.

Gomes, Nathalie (2006). Phihlello ea Metsi, Tsamaiso ea Lisebelisoa tsa Bolisa le Boipheliso ba Balisa: Lithuto Tse Ithutiloeng Nts'etsopele ea Metsi Libakeng Tse Khethiloeng tsa Afrika Bochabela (Kenya, Ethiopia, Somalia). Mokhatlo oa Lijo le Temo oa Machaba a Kopaneng. Pampiri ea Mosebetsi ea LSP 26.

Kesarine & Associates (2009). Ke eng e susumetsang ho palama literaka tsa metsi tsa maemo a tšohanyetso ho ASAL tsa Kenya? Na e lokela ho tšehetsoa ke bafani kapa che? Ke karolo efe e betere eo 'Muso o ka e bapalang ho palama literaka tsa metsi tsa maemo a tšohanyetso? E laetsoe ke FAO bakeng sa Kenya WESCORD.

Sehlopha sa WASH sa Somalia (2010). Mekhoa ea ho Tsamaisa Metsi ka Literaka.

Sehlopha sa WASH sa Somalia (2011). Tataiso ea Phihlello ea Metsi ka Livoutšhara.  

Sehlopha sa WASH sa Ethiopia (2010). Tataiso mabapi le ho palama ka literaka tsa metsi tsa maemo a tšohanyetso - Ethiopia.  

Sehlopha sa Temo le Boipheliso ba Somalia le WASH (2011). Pampiri ea Boemo mabapi le Karabelo ea Komello. 

Kenya WESCORD (2011). Ho qala ho palama ka literaka tsa metsi tsa maemo a tšohanyetso Kenya.  

Oxfam GB (2012). Sistimi ea 'Maraka oa Literaka tsa Metsi Harshin, Ethiopia.