Uy va qochqinlar lageridagi chiqindilarni boshqarish

Tabiiy va texnogen ofatlarda chiqindilarni boshqarish

Ushbu texnik brifing eslatmasi favqulodda vaziyatdan keyingi davrda qochqinlar lagerlaridan va maishiy muhitdan qattiq chiqindilarni qayta ishlash va yo'q qilishga bag'ishlangan. Odam gavjum bo'lgan sharoitlar va bu muhitlarda chiqindilarning nazoratsiz yoqib yuborilishi sog'liq va xavfsizlik uchun jiddiy xavf tug'diradi. Chiqindilarni boshqarishning yomon amaliyoti qo'shimcha ekologik xavflarni keltirib chiqaradi va jamiyatning eng qashshoq va eng chetlashtirilgan qatlamlariga ta'sir qiladi.

Tabiiy ofatlar, odatda qattiq chiqindilarni yig'ish va yo'q qilish uchun mas'ul bo'lgan organlarga ham ta'sir qiladi. Bunga xodimlarning yo'qolishi, ortiqcha ish haqi to'lanishi va ular allaqachon yetarlicha mablag' bilan ta'minlanmaganligi va resurslar yetarli emasligi kirishi mumkin. Qochqinlar lagerlari muhitida ko'pincha qattiq chiqindilarni yig'ish va yo'q qilish uchun kim mas'ul ekanligi aniq emas. Lagerda suv, sanitariya va gigiena targ'ibotini amalga oshiruvchi NNT, masalan, Oxfam, ko'pincha qattiq chiqindilarni boshqarish mas'uliyati yuklatiladi.

Tabiiy ofatlardan keyingi darhol yuzaga keladigan vaziyatlarda, yordam ko'rsatish ishlari va tegishli materiallar va uskunalar natijasida ko'pincha og'ir qadoqlangan tovarlar ko'payadi. Bu odatda plastmassa va metallarda chiqindilar hosil bo'lishining ko'payishiga olib keladi.

Shuni ham ta'kidlash kerakki, qattiq chiqindilarni yomon boshqarish ko'pincha favqulodda vaziyatlar paytida ko'proq resurslar va odamlar mavjud bo'lganligi sababli tezkor javob berish davridan keyin kuchayib boradigan muammo hisoblanadi. Dastlabki javob berish davrida qattiq chiqindilarni boshqarishning yaxshi amaliyotlarini joriy etish favqulodda vaziyatlardan keyin ham davom ettirilishi mumkin bo'lgan yaxshi amaliyotni o'rnatishga yordam beradi.

Qattiq chiqindilarni boshqarishning yo'qligidan kelib chiqadigan xavflar

Rasmiy yoki tegishli chiqindilarni boshqarish strategiyasi va qo'llab-quvvatlashi bo'lmagan taqdirda, qochqinlar va ichki ko'chirilgan odamlar (IDP) chiqindilarini nazoratsiz ravishda yoqish yoki ko'mishga murojaat qilishlari mumkin. Bu ko'pincha lagerlar chetida yoki tashqarida amalga oshiriladi.

Chiqindilarni bunday usulda yoqish barcha chiqindilarni samarali ravishda parchalamaydi, ko'pincha suv miqdori yuqori bo'lgan organik materiallar yarim yonib ketadi va parchalanishda davom etadi. Shisha va metallar ham doimiy chiqindi xavfini tug'diradi. Bundan tashqari, plastmassalarning past haroratda yonishi sog'liq va atrof-muhit uchun xavfli bo'lgan gaz chiqindilariga olib keladi. Bu chiqindilarni bu joylardan olib tashlash uchun uskunalar yo'qligi sababli uylar yaqinida yoqib yuborilishi bilan yanada kuchayishi mumkin.

Chiqindilarni nazoratsiz ko'mish odatda chiqindilar qayerga ko'milganini hisobga olmaydi. Atrof-muhitga va yer osti suv resurslariga mumkin bo'lgan ta'sirlar kamdan-kam hollarda hisobga olinadi, bu esa suzuvchi chiqindilar bilan to'ldirilgan hovuzlar va basseynlarning paydo bo'lishiga olib kelishi mumkin, bu esa noqulaylik tug'diradi va sayoz quduqlar va suv manbalarining ifloslanishi va ifloslanishiga olib keladi.

Qattiq chiqindilarni boshqarish bilan shug'ullanishda asosiy e'tibor migrantlar lagerlari aholisi, tashrif buyuruvchilar va atrofdagi jamoalarning sog'lig'i va xavfsizligiga xavfni minimallashtirish hamda ularning yaqin va kengroq atrof-muhitga ta'sirini hisobga olishdan iborat.

Chiqindilar ierarxiyasi 

Qattiq chiqindilarni boshqarishga yondashuvlar ierarxiyasi mavjud bo'lib, ularni ko'rib chiqish kerak. Biroq, qattiq chiqindilarni samarali boshqarish uchun migrantlar lagerining yoki doimiy aholi punktining o'ziga xos sharoitlarini hisobga olgan holda muvozanatli yondashuv talab etiladi. Favqulodda vaziyatlarda avvalo sog'liq va xavfsizlik uchun bevosita xavflarni bartaraf etadigan yondashuv qo'llanilishi kerak, masalan, sog'liq va atrof-muhit uchun bevosita xavf tug'diradigan chiqindilarni olib tashlash va ularni tegishli ravishda yo'q qilish, uy egalari uchun kompost idishlarini o'rnatishdan ko'ra muhimroqdir.

Favqulodda vaziyatlarda chiqindilarning ulushlari (xususiyatlari)

Aholi punktlari va qochqinlar lagerlaridan chiqadigan chiqindilar tarkibi va miqdori jihatidan iqtisodiy faoliyat miqdori va turiga, iste'mol qilinadigan asosiy oziq-ovqat mahsulotlariga va chiqindilarni qayta ishlash va/yoki yo'q qilishning mahalliy amaliyotlariga qarab juda katta farq qiladi. Qattiq chiqindilarning odatiy tarkibiy qismlari quyidagilarni o'z ichiga olishi mumkin:

• Favqulodda vaziyatlar uchun mo'ljallangan buyumlarni qadoqlash, masalan, plastik suv idishlari, karton qutilar, bankalar
• Najasli chiqindilar, masalan, Indoneziyadagi sunamidan keyin uchib yuruvchi hojatxona, u yerda najasli materiallar plastik paketlarga tashlangan.
• Organik chiqindilar va oziq-ovqat chiqindilari
• Metall, shisha va plastmassa kabi noorganik chiqindilar
• Asbest (shu jumladan, asbest tom qoplamasi), kimyoviy moddalar, uglevodorodlar, tibbiy chiqindilar (shu jumladan, favqulodda vaziyatlar uchun mo'ljallangan materiallar bilan bog'liq qo'shimcha tibbiy chiqindilar) va boshqalar kabi xavfli chiqindilar.
• Tabiiy ofat natijasida hosil bo'lgan chiqindilar, masalan, loy, axlat, tanalar va boshqalar (tabiiy ofat chiqindilari alohida Texnik qisqacha eslatmada (TBN 17) ko'rib chiqiladi).

Muammoli hududlar

Qattiq chiqindilarni nazoratsiz va tartibsiz tashlashga moyil bo'lgan hududlar aniqlanishi kerak. Bunday hududlar quyidagilarni o'z ichiga olishi mumkin:

• Keyin tiqilib qoladigan drenajlar,
• Uy-joylar yaqinidagi kichik chuqurlar va chuqurlar,
• Har qanday ko'chirilgan aholi yoki qochqinlar lagerida joylashgan bozor atrofidagi hudud,
• Ayniqsa, chuqur hojatxonalarda, agar odamlarga maxsus chiqindilarni tashlash joylari berilmagan bo'lsa,
• Boshpanalar orasidagi bo'shliqlardagi o'tish joylari.

Chiqindilar auditi 

Qattiq chiqindilar xavf tug'diradimi yoki yo'qligini va Oxfam bu xavfni kamaytirish uchun qanday tadbirlarni amalga oshirishi mumkinligini aniqlash uchun qattiq chiqindilarni tezkor audit qilish kerak.

Aholi, rasmiylar va boshqalar bilan kuzatuvlar va muhokamalar o'tkazilishi va quyidagi savollar ko'rib chiqilishi kerak:

• Chiqindi oqimlari nima?
  • Qattiq chiqindilar muammosi bormi?
  • Odamlar qattiq chiqindilarni qanday yo'q qilishadi?
  • Ishlab chiqarilgan chiqindilarning tarkibi va miqdori qanday?
  • Qattiq chiqindilarni joyida yo'q qilish mumkinmi yoki ularni yig'ish va joyidan tashqarida yo'q qilish kerakmi?
• Mavjud muammolar qanday?
  • Chiqindilarni boshqarish, yig'ish va yo'q qilish bo'yicha amaldagi biron bir jarayonlar bormi? Bu qanday ishlaydi va ularni rivojlantirish va kengaytirish maqsadga muvofiqmi?
  • Chiqindilarni chiqaradigan tibbiy muassasalar va faoliyat turlari bormi? Ular qanday yo'q qilinadi va kim javobgar?
  • Inson jasadlari va hayvonlarni ommaviy ko'mish shartmi?
  • Hasharotlar va vektorlar noqulaylik tug'diryaptimi? 
  • Chiqindilarni boshqarishning yomon amaliyoti bilan bog'liq bo'lishi mumkin bo'lgan kasallanishning ko'payishiga oid dalillar bormi?
• Chiqindilarni boshqarish bilan shug'ullanadigan tashqi agentliklar kimlar? Ularning roli va majburiyatlari qanday va favqulodda vaziyat natijasida ular o'zgarganmi? 

Auditning katta qismi qochqinlar lagerida yashovchilar yoki uy egalari tomonidan amalga oshirilishi mumkin, masalan, lager chiqindilari qayerda to'planayotganini, chiqindilar yo'q qilinayotgan manbalar va sabablarni, masalan, ortiqcha materiallar, yordam vositalarining qadoqlashi va boshqalarni aniqlash.

Minimal standartlar

Ko'pgina mamlakatlar chiqindilarni boshqarishni tartibga soluvchi o'z standartlari va qonuniy talablariga ega bo'ladi va ushbu standartlar va qonuniy talablarga rioya qilinishini ta'minlash uchun mahalliy hokimiyat organlari bilan maslahatlashish muhimdir.

Jamiyatning jalb etilishi

Qattiq chiqindilarni boshqarish bo'yicha har qanday tadbirlarni amalga oshirishda jamoatchilik ishtiroki rejalashtirish, loyihalash va amalga oshirishda markaziy o'rin tutishi juda muhimdir. Jamiyatni jalb qilish odatiy amaliyot nima ekanligini aniqlashga, chiqindilarni yig'ishning afzal ko'rilgan variantlarini ishlab chiqishga, jamoat salomatligi va chiqindilarni boshqarish bilan bog'liq boshqa xabarlarni ishlab chiqishga yordam beradi. 

Qattiq chiqindilarni boshqarish bilan bog'liq erkaklar, ayollar, yoshlar, bolalar va maxsus ehtiyojli va nogironlarning talablari har xil bo'ladi. Jamiyat bilan maslahatlashishda erkaklar va ayollar bilan maslahatlashish va ularning ehtiyojlari va talablarini aniqlash muhim ahamiyatga ega bo'ladi. Masalan, ayollar asosan maishiy va oilaviy chiqindilarni boshqarish uchun javobgar bo'ladilar, erkaklar esa chiqindilarni yuklovchi yoki chiqindilarni yig'ish rollarida ishtirok etishlari mumkin (haq to'lanadigan yoki haq to'lanmaydigan).

Chiqindilarni yig'uvchilar

Ko'pgina jamoalarda shaxslar chiqindilarni yig'ish va qayta ishlashda norasmiy ravishda ishtirok etmoqdalar, chunki ular qayta sotish qiymatiga ega. Chiqindilarni boshqarish strategiyasini ishlab chiqishda bunday shaxslar bilan maslahatlashish va loyihani amalga oshirishga jalb qilinishini ta'minlash muhimdir. Mavjud bo'lgan har qanday qutqaruv va chiqindilarni yig'ish himoyalangan bo'lishi va har qanday yangi chiqindilarni boshqarish tizimining ajralmas qismi bo'lishi kerak.

Chiqindilarni boshqarish imkoniyatlari

To'rtta "R" harfini eslang

• kamaytiring
• Qayta ishlatmoq
• ta'mir
• Qayta

Quyida tavsiflangan yondashuvlar eng istalganidan eng istalmaganigacha tartiblangan va chiqindilar ierarxiyasida belgilangan ustuvorliklarni aks ettiradi. Biroq, yuqorida aytib o'tilganidek, favqulodda vaziyatda ustuvorlik shoshilinch sog'liq va xavfsizlikka qaratilishi kerak. Shuni ham tan olish kerakki, hatto 4R ni faol ravishda amalga oshirish bilan ham, har doim chiqindi qoldiqlarining bir qismi bo'ladi, bu esa to'g'ri yo'q qilishni talab qiladi. 

Chiqindilarni kamaytirish

Bu chiqindilarni kamaytirishni o'z ichiga oladi va lagerlarda yashovchilarning xabardorligini oshirish va ularning xatti-harakatlariga ta'sir ko'rsatishni o'z ichiga oladi. Benefitsiarlar jarayonda ishtirok etishlari va yetakchilik qilishlari muhimdir.

Chiqindilar manbai aniqlangandan so'ng, chiqindilarni qanday kamaytirish mumkinligi haqida munozaralar olib borilishi kerak. Odamlar chiqindilar hosil bo'lishini kamaytirishda qanday ishtirok etishlari mumkinligi haqida xabardor bo'lishlari uchun xabarlar ishlab chiqilishi kerak. Masalan, lagerlarda yashovchilar uchun yordam materiallarini olib kelayotgan agentliklar qadoqlashni ekologik jihatdan toza qilish yoki muqobil ravishda kam yoki umuman qadoqlashni talab qilmaydigan tovarlarni sotib olish mumkinligini tekshirishlari mumkin.

Chiqindilarni qayta ishlatish

Foyda oluvchilar bilan birga chiqindi sifatida tashlab yuborilishi mumkin bo'lgan buyumlardan qayta foydalanish imkoniyatlarini o'rganish kerak. Ko'pgina materiallar qayta ishlatilishi mumkin va qayta foydalanish imkoniyatlari madaniyat, joylashuv va mavjud imkoniyatlarga bog'liq bo'ladi. Masalan, qadoqlashdan olingan yog'och o'tin yoki boshpana buyumlari sifatida ishlatilishi mumkin (Banda Acehda suv ta'minoti uskunalaridan qadoqlashdan olingan yog'och to'shak yasash uchun ishlatilgan), qutilar va idishlar saqlash uchun qayta ishlatilishi mumkin va hokazo.

Chiqindilarni qayta ishlash va kompostlash

Qayta ishlash va kompostlash bo'yicha alohida texnik brifingga qarang.

Boshqa chiqindilarni boshqarish imkoniyatlari

Quyidagi bo'limlarda chiqindilarni ko'mish va yoqish bo'yicha ko'rsatmalar berilgan. Bular faqat shahar chiqindixonasi, nazorat ostida yoqish yoki shunga o'xshash muqobil variantlar mavjud bo'lmagan hollarda va chiqindilar kamaytirilgandan, qayta ishlatilgandan va qayta ishlangandan so'ng amalga oshirilishi kerak.

Uy xo'jaligi darajasida

Yig'ish, saqlash va saqlash

Favqulodda vaziyatlarda oilaviy chiqindi qutilari kamdan-kam hollarda qo'llaniladi, chunki ular intensiv yig'ish va tashish tizimini talab qiladi va talab qilinadigan konteynerlar yoki qutilar soni juda ko'p bo'lishi mumkin. Biroq, favqulodda vaziyatning keyingi bosqichlarida jamoa a'zolarini o'zlarining chiqindi konteynerlarini yasash va ulardan foydalanib, ularni umumiy chuqurlarda yoki chiqindilarni yo'q qilish joylarida bo'shatishga undash mumkin.

Uy xo'jaliklari barcha chiqindilarini hidlarni kamaytirish va pashshalar va kemiruvchilarning chiqindilarga kirishiga yo'l qo'ymaslik uchun yopiq bo'lgan maxsus idishda saqlashga undash kerak. Yig'ishdan oldingi saqlash muddati, ayniqsa tropik, nam sharoitlarda, parchalanish vaqtini oshiradigan va natijada hidlar va hasharotlarning ko'payishini kuchaytiradigan sharoitlarda iloji boricha qisqa bo'lishi kerak. Uy xo'jaliklari shuningdek, aerozol qutilari, tibbiy chiqindilar va boshqalar kabi har qanday xavfli chiqindilarni alohida-alohida tegishli muassasalarda yo'q qilish uchun ularni ajratishga undashlari kerak.

Dastlabki javobda hech qanday turar joy chiqindi konteyneri yoki maishiy chuqurdan 10 metrdan uzoqroq masofada bo'lmasligi kerak (Sphere standartlariga muvofiq).

Uy konteynerlariga misollar:

• oilalar tomonidan tayyorlangan an'anaviy savatlar, keyin ularni qoplash mumkin;
• tutqichli va qopqoqli oddiy plastik chelaklar;
• guruch, ratsion va boshqalardan tayyorlangan, mahkam bog'lanishi mumkin bo'lgan qoplar;
• mahkamlash mumkin bo'lgan plastik paketlar.

Yo'q qilish

Chiqindilarni yo'q qilish kommunal darajada amalga oshirilmasa, ya'ni chiqindilar markaziy muassasada yig'ilib, yo'q qilinsa, quyidagi variantlarni uy xo'jaligi darajasida ko'rib chiqish mumkin:

Qavslar 

Kichik maishiy chiqindilarni yo'q qilish uchun yetarli joy bo'lgan joylarda kichik chuqurlar oddiy variantni taklif etadi. Oilalar chiqindilarni muntazam ravishda supurishdan chiqqan tuproq yoki pishirish uchun ishlatiladigan olovdan chiqqan kul bilan qoplashga undalishi kerak. Shuni ta'kidlash kerakki, chuqurlarga organik materiallarni tashlash metan gazini hosil qiladi va bu bilan bog'liq atrof-muhit muammolarini keltirib chiqaradi (metan karbonat angidrid (CO2) ga qaraganda besh baravar kuchliroq issiqxona gazidir ₎ . Iloji bo'lsa, organik materiallar umumiy chiqindilardan olib tashlanishi va kompostlanishi yoki chorva mollari uchun ozuqa sifatida ishlatilishi kerak (agar kerak bo'lsa).

talablar

• Turar-joylardan >10 m masofada
• Suv manbalaridan >15 m
• Suv sathidan taxminan 1.5 m balandlikda (iloji bo'lsa, armaturani 1.5 m pastga tushiring va tortib olinganda ho'l ekanligini tekshiring, aks holda 1.5 m chuqurlikda kichik xandaq qazing)
• Taxminan 1-1.5 m chuqurlikdagi sayoz chuqur, hidlar, pashshalar, kemiruvchilar va boshqalarni kamaytirish uchun chiqindilarni har kuni qoplash uchun tuproq bir chetga surilishi kerak.
• Baxtsiz hodisalar va chiqindilarni oldini olish uchun chuqur atrofida qurilgan kichik devor
• Chiqindilar yer yuzasiga yetganda, ularni siqib, tuproq bilan qoplash kerak.

Yonmoqda

Yonuvchan chiqindilarni yo'q qilish uchun ko'pincha chiqindilarni yoqish yoki yoqish qo'llaniladi. Biroq, bu oxirgi variant sifatida qo'llanilishi kerak va faqat binodan tashqarida yoki turar-joylardan shamolga yaqin masofada amalga oshirilishi kerak. Chiqindilarni turar-joy yaqinida yoqish tutun tufayli noqulaylik tug'dirishi va yong'in xavfini tug'dirishi mumkin. Hatto turar-joylardan uzoqda bo'lsa ham, chiqindilarni yoqish atmosferaga chiqariladigan gazlar, xususan, CO2 bilan bog'liq ekologik xavf tug'diradi _. Biroq, ko'mish yoki poligon uchun joy cheklangan bo'lsa, chiqindilarni yoqish chiqindilar hajmini kamaytirishi mumkin.

Agar chiqindilarni yoqish amalga oshirilsa, u chuqurlarda amalga oshirilishi va ko'mishdagi kabi yoqib yuborilgandan so'ng tuproq bilan qoplanishi kerak. Maishiy chiqindi chuqurlariga nisbatan qo'llaniladigan cheklovlar bu yerda ham qo'llaniladi.

Jamoat darajasida

Kommunal chiqindilarni yig'ish va saqlash punktlari

Qattiq chiqindilarni yig'ish punktlari bir qator xonadonlardan olib chiqilishidan oldin ularni vaqtincha saqlash joylarini ta'minlashi kerak. Ular zararkunandalar va boshqa hayvonlarning konteynerga kirishiga yoki ag'darilishiga yo'l qo'ymaslik hamda chiqindilarning atrofga uchib ketishiga yo'l qo'ymaslik uchun yetarlicha mustahkam bo'lishi kerak. Idish yonmaydigan bo'lishi kerak, chunki odamlar chiqindilarni ataylab yoki tasodifan yoqib yuborishlari mumkin. Tegishli idishni tanlashda mahalliy mavjud materiallar va normal sharoitlarda ishlatiladigan saqlash turlari (agar mavjud bo'lsa) e'tiborga olinishi kerak.

Umumiy konteynerlarga misollar:

• 200 litrli bochkalar ikkiga bo'lingan
• Neylon 1 m³ qum qoplari – ammo ularni boshqarish qiyin, ko'tarish og'ir va kuyib ketishi mumkin.

Qayta ishlash amalga oshirilayotgan joylarda manbaga qarab ajratilgan materiallar uchun tegishli saqlash joylari ta'minlanishi kerak – qayta ishlash va kompostlash bo'yicha alohida Texnik brifingga qarang.

Umumiy yig'ish punktlari va konteynerlar eng yaqin turar-joydan kamida 15 m uzoqlikda joylashgan bo'lishi kerak. Dastlabki favqulodda vaziyat paytida har 10 oilaga bitta 100 litrli axlat qutisi ajratilishi kerak. Yig'ish punktlarining joylashuvi qochqinlar jamoalari bilan muzokaralar orqali aniqlanishi kerak.

Shuni ta'kidlash kerakki, ko'pincha umumiy konteynerlarning tez toshib ketishi bilan bog'liq muammolar mavjud, ayniqsa qadoqlash va past zichlikdagi chiqindilar yo'q qilingan joylarda, masalan, dastlabki favqulodda vaziyatlarda. Agar ushbu materiallarning ayrimlarini qayta ishlatishning barcha mumkin bo'lgan imkoniyatlarini o'rganish kerak bo'lsa va yo'q qilish hali ham yagona variant bo'lsa, bunday materiallarni umumiy yig'ish punktida yoki undan oldin siqish yoki maydalashga e'tibor qaratish kerak. Buni to'g'ridan-to'g'ri mehnat orqali yoki agar bunday uskunalar mavjud bo'lsa, mexanik usulda amalga oshirish mumkin. Ba'zi hollarda "Ish uchun naqd pul" (CFW) sxemalarini yaratish maqsadga muvofiq bo'lishi mumkinmi?

Chiqindilarni tashish

Chiqindilarni joyida yo'q qilishning iloji bo'lmagan hollarda, ularni yig'ish va boshqa joyga ko'chirish kerak bo'ladi. Chiqindilarni yig'ish ko'p miqdorda chiqindilar hosil bo'ladigan maishiy, kommunal yoki qochqinlar lagerlaridagi chiqindilarni har kuni yoki oz miqdordagi chiqindilar uchun haftasiga ikki marta bo'shatishga qaratilgan bo'lishi kerak.

Chiqindilarni tashish oddiy, mos va iloji boricha arzon bo'lishi kerak. Tashish variantlariga misollar:

• Qo'l aravachalari – Mahalliy ishlab chiqarilgan yoki mahalliy ishlab chiqarilgan, axlat qutilari bo'lgan nogironlar aravachalari yoki kichik aravachalar.
  • Maksimal ish maydoni taxminan 1 km va shuning uchun aholisi 10 000 dan 20 000 gacha.
  • Yuk hajmi taxminan 0.5 m³
  • Tog'li hududlar uchun mos emas
  • Qo'l aravachalarini jabrlangan aholi osongina boshqarishi mumkin
• Hayvonlar aravalari – eshak, ot yoki ho'kiz tirkamalari.
  • Maksimal ish maydoni 3 km
  • Yuk hajmi taxminan 2 m³
  • Tog'li hududlar uchun mos
  • Faqat an'anaviy populyatsiyada ishlatiladigan tortish hayvonlari mavjud bo'lsa va ular mavjud bo'lsa, mos keladi
• Kichik motorli transport vositalari – Mahalliy transport uchun ishlatiladigan kichik bog'dorchilik kultivatorlari tomonidan tortiladigan tirkamalarni moslashtirish mumkin.
  • 5 km dan ortiq masofalar uchun yaxshi
  • Yuk hajmi taxminan 3 m³
  • Tik tepaliklar va kichik yo'llar uchun mos keladi
  • Ular intensiv parvarish va tashqi yordamga muhtoj
  • Yoqilg'i va texnik xizmat ko'rsatish uchun doimiy mablag' talab qilinadi
• Yuk mashinalari va tirkamali traktorlarni tashlab qo'ying – bu yerda katta chiqindi konteynerlarini qoldirib ketish mumkin, ularni esa evakuator bilan olib ketish mumkin.
  • Katta maydonlar uchun yaxshi
  • Yuk o'lchamlari >3 m³ 
  • Tog'lar uchun mos 
  • Faqat katta aholi punktlari uchun mos (taxminan >50,000)
  • Yoqilg'i va texnik xizmat ko'rsatish xarajatlari jihatidan qimmat
  • Odatda shahar hokimiyati yoki mahalliy hokimiyat tomonidan boshqariladi
• Oddiy yuk mashinalari – Chiqindilarni yig'ish uchun baland yon tomonlari bilan jihozlangan, 3-7 tonna yuk ko'tarish quvvatiga ega mahalliy platformali yuk mashinalarini ijaraga olish.
  • Katta maydonlar uchun yaxshi
  • Taxminan 5 m yuk hajmi³  
  • Tik qiyaliklar uchun mos
  • Jamoa yig'imlari uchun tezkor choralar
  • Yuklash va tushirish uchun qo'l asboblari bilan ishlaydigan taxminan 5 ishchi kerak
  • Yoqilg'i va texnik xizmat ko'rsatish xarajatlari jihatidan qimmat
  • Odatda shahar hokimiyati va mahalliy hokimiyat bilan hamkorlikda ishlaydi
• Ixtisoslashgan chiqindi yig'ish mashinalari – bularga katta hajmdagi chiqindilarni siqib, tashiydigan chiqindi siqgichlar kirishi mumkin,
  • Katta maydonlar uchun yaxshi
  • 5 m dan ortiq yuk o'lchamlari³
  • Hajmiga qarab, tik qiyalik uchun mos bo'lishi yoki bo'lmasligi mumkin
  • Faqat katta aholi punktlari uchun mos (taxminan >50,000)
  • Yoqilg'i va texnik xizmat ko'rsatish xarajatlari jihatidan juda qimmat
  • Odatda shahar hokimiyati yoki mahalliy hokimiyat tomonidan boshqariladi

Chiqindilarni yo'q qilish

Chiqindilarni qayta ishlash va qayta ishlatish imkoniyatlari qo'llanilmaydigan joylarda ko'mish va/yoki yoqish mumkin. Yo'q qilish usulini tanlash mahalliy sharoitlarga, ishchi kuchiga va uskunalarning mavjudligiga bog'liq bo'ladi.

Chiqindilarni ko'mish 

Chiqindilarni yetarli joy bo'lgan va sog'liq yoki atrof-muhit uchun xavf tug'dirmaydigan yoki yaqin atrofdagi aholiga noqulaylik tug'dirmaydigan umumiy chuqurlarga ko'mish mumkin. Chuqurlar eng yaqin turar-joy binosidan kamida 30 m uzoqlikda joylashgan bo'lishi kerak. Bu chuqurlarga tibbiy chiqindilar tashlanmasligi kerak. Oqim suvlari yer osti suvlarini ifloslantirmasligiga ishonch hosil qilish uchun ko'mish chuqurlarini joylashtirishda ehtiyot bo'lish kerak va ular suv oqimlari va quduqlardan kamida 30 m uzoqlikda joylashgan bo'lishi kerak.

Oqim suvlarining asosiy manbai yomg'ir suvining chiqindilar orqali atrofdagi tuproqqa singib ketishi bo'lib, bu loydan boshqa tuproqlarda ham sodir bo'ladi. Bu muammoni kamaytirish uchun iloji boricha chuqurni loy yoki boshqa shunga o'xshash suv o'tkazmaydigan material bilan qoplash kerak. 

Chiqindilarni loy kabi suv o'tkazmaydigan tuproq bilan qoplash yoki chuqurni himoya qilish uchun boshpana berish oqish miqdorini ushlab turishi mumkin. Chiqindilarni har kuni yupqa tuproq/tuproq qatlami bilan qoplash kerak. Bu pashshalar va zararkunandalarni jalb qilishning oldini oladi. Bolalar najasi/tagliklari kabi najas materiallari tashlanayotgan joylarda ularni darhol qoplash kerak. 

Dafn qilish chuqurlari uchun foydalaniladigan maydon baxtsiz hodisalar va bolalar yoki hayvonlarning kirishiga yo'l qo'ymaslik uchun to'siq bilan o'ralgan bo'lishi kerak.

Chuqur o'lchamlarini aniqlash (o'z-o'zini siqish asosida): 

Chuqur hajmi = har bir kishiga bir kunda to'g'ri keladigan chiqindilar hajmi × aholi soni × lager yopilgunga qadar bo'lgan kunlar soni

yoki uzoq muddatli foydalanish uchun taxminiy hisob-kitob sifatida haftasiga har 50 kishiga 6 m ^{3 dan foydalaning.}

Hajm kerakli chuqurlarning hajmi va sonini bildiradi. Chuqur chuqurligi yer osti suvlarining balandligi va atrofdagi tuproq sharoitlariga qarab belgilanishi kerak. Yomg'irli mavsum oxirida yer osti suvlari sathi chuqur tubidan kamida 5 m pastda bo'lishi kerak. Bunga erishib bo'lmaydigan hollarda ko'mish variant sifatida ishlatilmasligi kerak. Tuproq/yer sharoitlari ham chuqurning chuqurligiga ta'sir qiladi. Chuqurning yon tomonlari barqaror bo'lishi va geotexnik mutaxassis boshqacha maslahat bermasa, 45 daraja burchak ostida bo'lishi kerak.

Batareyalar kabi barcha xavfli chiqindilar maishiy chiqindilar ko'miladigan chuqurga kiritilmasligi kerak.

talablar:

• Turar-joylardan >30 m masofada
• Suv manbalaridan >30 m
• Suv sathidan taxminan 1.5 m balandlikda (armaturani 1.5 m pastga tushiring va tortib olinganda ho'l ekanligini tekshiring)
• Chuqurning o'lchami populyatsiya soniga qarab belgilanadi
• Hidlar, pashshalar, kemiruvchilar va boshqalarni kamaytirish uchun chiqindilar har kuni tuproq bilan qoplanishi kerak
• Baxtsiz hodisalar va chiqindilarni oldini olish uchun chuqur atrofida qurilgan kichik devor
• Chiqindilar yer yuzasiga yetganda, ularni siqib, tuproq bilan qoplash kerak.
• Atrofdagi atrof-muhit ifloslanishini kamaytirish uchun chuqur chegarasi atrofida "kesilgan" drenaj ta'minlanishi kerak.

Yoqish

Yoqilg'i yoqish faqat oxirgi chora sifatida qo'llanilishi kerak. Biroq, aslida chiqindilarni norasmiy yoqish dunyoning ko'p qismlarida ko'pincha keng tarqalgan. 

Yonish faqat quyidagi shartlar bajarilgan taqdirdagina ko'rib chiqilishi kerak:

• Barcha plastik mahsulotlar yoqishdan oldin olib tashlanadi
• Yonish uylarning shamol yo'nalishi bo'yicha amalga oshiriladi
• Mahalliy hudud chiqindilarni ko'mish uchun mos emas

Yoqilg'i yoqish oddiy darajada bochkali yoki bog' tipidagi yoqilg'i yoqish moslamalari yordamida amalga oshirilishi mumkin, bu esa ochiq yoqish bilan solishtirganda yonish harorati va samaradorligini oshiradi. Biroq, ular ko'pincha to'liq yonish uchun yetarlicha yuqori haroratga yetmaydi va havo ifloslanishi ko'pincha xavf tug'diradi.

Samarali yoqish uchun yetarli miqdorda quruq yonuvchan chiqindilar kerak bo'ladi, bunga hatto tropik iqlim sharoitida ham erishish qiyin bo'lishi mumkin. Shunday qilib, samarali yoqish ko'pincha qimmat yoqilg'idan foydalanishga bog'liq, bu esa bu variantni noo'rin qiladi.

Maishiy chiqindilarni yo'q qilish uchun yoqish tavsiya etilmaydi, ammo tibbiy va xavfli chiqindilarni yo'q qilish usuli sifatida tavsiya etiladi. Xavfli chiqindilar bo'yicha texnik brifing eslatmasiga va tibbiy chiqindilarni yoqish bo'yicha MSF nashrlariga yoki De Montfort tibbiy chiqindilarni yoqish moslamalariga qarang:

( http://www.mw-incinerator.info/en/101_welcome.html )

Agar ishlatilsa, tegishli sog'liq va xavfsizlik choralari ko'rilishi kerak va odamlarning axlat yoqish pechiga kirishiga yo'l qo'ymaslik uchun axlat yoqish pechi atrofidagi hudud to'siq bilan o'ralgan bo'lishi kerak. 

Joydan tashqarida yo'q qilish va mavjud xizmatlar bilan bog'lash

Rasmiy, nazorat ostidagi qattiq chiqindilarni yo'q qilish xizmatlarini aniqlash uchun barcha sa'y-harakatlarni amalga oshirish kerak. Bunday inshootlarga kirish va ularni tegishli ravishda boshqarishni ta'minlash uchun mahalliy hokimiyat organlari va boshqa yordam agentliklari bilan muvofiqlashtirish juda muhimdir.

Nazoratsiz chiqindixonalardan har qanday yo'l bilan qochish kerak. Bular Oxfam obro'siga xavf tug'diradi va atrof-muhit va sog'liqni saqlash nazoratining yomonlashishiga olib keladi. Chiqindilarni yig'ish va yo'q qilish uchun pudratchilarni yollashda ular chiqindilarni noqonuniy ravishda tashlamayotganliklariga ishonch hosil qilish kerak, bu ular uchun osonroq va arzonroq variant bo'lishi mumkin.

Nazorat ostidagi chiqindixona: Nazorat ostidagi chiqindixonalardan foydalanish mahalliy hokimiyat organlari va boshqa yordam agentliklari bilan muvofiqlashtirilgan holda amalga oshirilishi kerak, bu esa chiqindilarni yo'q qilish uchun tegishli imkoniyatlar yaratilishini va chiqindixona atrof-muhit, jamoat salomatligi, sog'liqni saqlash va xavfsizlik nuqtai nazaridan yaxshi boshqarilishini ta'minlashi kerak.

Nazorat ostidagi yoki sanitariya poligoni - bu joydan tashqarida yo'q qilish usuli. Chiqindilar yerdagi katta qazish joyiga joylashtiriladi, u har kuni chiqindilar tashlanadi va qazilgan tuproq bilan to'ldiriladi. Hayvonlarning chiqindilar va yovvoyi hayvonlarni qazib olishining oldini olish uchun qoplama tuproq 0.5 m chuqurlikda bo'lishi va barcha to'plangan chiqindilarni qoplashi kerak.

Chiqindixonaning joylashuvi mahalliy hokimiyat organlari va zarar ko'rgan aholi bilan maslahatlashuv orqali belgilanishi kerak. Uning joylashuvi ko'p jihatdan yerning mavjudligi, yig'ish va transport tizimlariga bog'liq bo'ladi. Ushbu joy favqulodda vaziyatdan oldin mahalliy hokimiyat tomonidan foydalanilgan bo'lishi mumkin va tizimni qayta ishga tushirish uchun yordam talab qilinishi mumkin.

talablar:

• Taxminan 3 m uchun dizayn³ haftasiga 200 kishiga to'g'ri keladigan chiqindilar miqdori
• Turar-joylardan >800 m masofada
• Suv manbalaridan >50 m
• Yomg'irli mavsum oxirida suv sathidan kamida 5 m balandlikda bo'lishi kerak (Suv manbai sifatida foydalanilayotgan joylarda poligonning qoplamasi juda muhim bo'lishini unutmang)
• Hidlar, pashshalar, kemiruvchilar va boshqalarni kamaytirish uchun chiqindilar har kuni 0.5 m tuproq bilan qoplanishi kerak
• Baxtsiz hodisalar va chiqindilarni oldini olish uchun maydon atrofida panjara o'rnatilishi kerak

Sog'liqni saqlash va xavfsizlik

Chiqindilarni qayta ishlash va ular bilan ishlash bilan shug'ullanadiganlar uchun himoya kiyimlari ta'minlanishi kerak. Eng kamida, bu tegishli poyabzal, qo'lqop va kombinezon yoki boshqa mos kiyimlarni o'z ichiga olishi kerak. Chang niqobini ham ko'rib chiqish kerak. Ishchilar iloji boricha yuvinishlari va kiyim almashtirishlari uchun sharoitlar yaratilishi kerak.

Yuklarni ko'tarish, masalan, chiqindilarni yig'ish mashinasiga ko'tarish, bitta odam uchun yuklar ortiqcha bo'lmasligiga e'tibor berish kerak (masalan, Buyuk Britaniyada bir vaqtning o'zida bir kishi ko'tarishi mumkin bo'lgan maksimal yuk 25 kg ni tashkil qiladi).

Chiqindilarni tashiydigan va yig'adiganlar o'z ishlarini to'g'ri bajarishlari uchun tegishli vositalar bilan ta'minlanishi kerak. Bunga belkuraklar, chelaklar va boshqalar kirishi mumkin.

Chiqindilarni boshqarishni amalga oshirish va amalga oshirishda faol ishtirok etadigan ayollar uchun tegishli o'lchamdagi kiyim-kechak va jihozlar mavjudligini ta'minlash uchun choralar ko'rilishi kerak.

Chiqindilarni tashish uchun poligonlarda ishlayotganda, ayniqsa ehtiyot bo'lish kerak. Avtotransport vositalari poligon ishchilari va chiqindi yig'uvchilar ustidan o'tib ketishi bilan bog'liq baxtsiz hodisalar poligonlar yaxshi boshqarilmagan joylarda va ko'plab rivojlanayotgan mamlakatlarda chiqindi yig'uvchilar odatda poligonlarda uchraydigan holatlar kam uchraydi.

Qo'shimcha ma'lumot

• Sanitariya bo'yicha ishchi guruh tomonidan tayyorlangan Qattiq chiqindilarni boshqarish bo'yicha qo'llanma, 2006 yil mart
• Favqulodda vaziyatlarda muhandislik – yordam xodimlari uchun amaliy qo'llanma, Jan Devis va Robert Lambert
• Favqulodda vaziyatlarda qattiq chiqindilarni boshqarish bo'yicha ko'rsatmalar – Oxfam texnik ko'rsatmalari
• Favqulodda sanitariya – baholash va dastur dizayni, mualliflar: Peter Harvey, Sohrab Baghri va Bob Reed, WEDC, Loughborough universiteti, Buyuk Britaniya, 2002
• Favqulodda vaziyatlarda jamoat salomatligi muhandisligi, MSF

Qo'shimcha yordam / Mutaxassis maslahati

Tabiiy ofat chiqindilarini qayta ishlash (DWR)

Veb-sayt: www.disasterwaste.org

Martin Bjerregaard

martin@disasterwaste.org

tel: +44 7971 49 29 57

Helen Meekings

helenmeekings@yahoo.com

tel: +44 7919 447737