Ṣíṣe àwọn ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí ó ní àpótí ìdọ̀tí nínú ilé ní àwọn ìlú ńlá tí owó wọn kò pọ̀
1. Iṣoro/Ààlà tí a ń yanjú:
Àwọn ènìyàn tó lé ní mílíọ̀nù méjì ló ń gbé ní àwọn ilé tí owó wọn kò pọ̀, tí wọ́n ń gbé ní Nairobi, ọ̀pọ̀lọpọ̀ wọn sì ní àǹfààní láti rí ibi ìtọ́jú tó dáa. Àwọn ọ̀nà tó wà láti yanjú ìṣòro ìtọ́jú tó dáa ti dojúkọ dídára síi nípa kíkọ́ àwọn ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ní ilẹ̀ (ọ̀pọ̀ ilé tí wọ́n ń pín) tàbí ní ìpele àwùjọ (ilé ìgbọ̀nsẹ̀ gbogbogbò). Àwọn ọ̀nà ìtọ́jú yìí ní ìdíwọ́ nítorí iye ènìyàn tó pọ̀, ilẹ̀ tó pọ̀, àkókò ìgbọ̀nsẹ̀ kúkúrú, owó àti ìṣòro ààbò. Àwọn ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kì í sábà ṣí ní alẹ́, wọ́n sì nílò yíyọ ìdọ̀tí kúrò ní ọwọ́ nígbà gbogbo, èyí tó sábà máa ń yọrí sí odò àti àwọn ibi ìtọ́jú omi tó ṣí sílẹ̀, èyí tó tún ń fi àwọn olùgbé sí ewu ìlera gbogbogbò. Nítorí èyí, àwọn olùgbé sábà máa ń fipá mú wọn láti yàgbẹ́ síta tàbí láti lo àwọn ìkòkò, láti ṣe àwọn àpótí ìtọ́jú àti àwọn àpò ike nílé wọn (pàápàá jùlọ ní alẹ́), èyí tí wọ́n máa ń dà sínú àwọn ibi ìtọ́jú omi, odò tàbí kí wọ́n jù wọ́n síta (“ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó ń fò”). Àwọn obìnrin àti àwọn ọmọdé sábà máa ń lo àkókò wọn nínú àwọn ilé ìtọ́jú omi, nítorí náà, ìṣòro yìí máa ń nípa lórí wọn lọ́nà tó yàtọ̀.
2. Ojutu:
Iṣẹ́ àgbékalẹ̀ yìí pinnu láti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ bóyá ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí a gbé kalẹ̀ nínú àpótí ìgbọ̀nsẹ̀ (CBT) lè pèsè ojútùú ìmọ́tótó tó gbéṣẹ́, 24-7, tí ó ń bójútó àwọn ọ̀ràn ìrọ̀rùn, ààbò, ìmọ́tótó, ìpamọ́ àti iyì. Ìmọ́tótó tí a gbé kalẹ̀ nínú àpótí (CBS) yàtọ̀ sí ìdènà ìtọ̀ àti ìgbẹ́ tí a ń lò ní àwọn àgọ́ àti àwọn ilé ìtura ìlú ńlá nípa fífúnni ní ojútùú tó ní ọlá àti ìmọ́tótó, “tí a ti sé”, nítorí pé a ti pa ìtọ̀ àti ìtọ̀ mọ́ láìléwu kí a tó kó wọn dànù ní ibi tí a gbà pé ó dájú pé a ń ṣàkóso àwọn ewu ìlera gbogbogbòò láìléwu. Àìsí àwọn ọjà ìgbọ̀nsẹ̀ tó yẹ fún ìsàlẹ̀ ọjà pyramid, túmọ̀ sí wípé ṣíṣe àwòrán àti ṣíṣe ilé ìgbọ̀nsẹ̀ jẹ́ kókó pàtàkì nínú iṣẹ́ àgbékalẹ̀ náà.
3. Awọn abajade:
Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ náà ṣe àtúnṣe lọ́pọ̀ ìgbà nítorí èsì láti ọ̀dọ̀ àwọn olùlò àti àwọn olùṣiṣẹ́ tí ń ṣiṣẹ́ ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀. A ṣe àyẹ̀wò ìwádìí 1, ilé ìgbọ̀nsẹ̀ “jitegemee” tí a ṣe ní Íńdíà ní ọdún 2011 ní àwọn ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tó lé ní 100+ ní àwọn agbègbè méjì ní Nairobi. Èsì náà jẹ́ rere, èyí sì fi hàn pé ó nífẹ̀ẹ́ sí èrò CBTs, ṣùgbọ́n a kà á sí pé ó ní owó pọ́ọ́kú, òórùn sì jẹ́ ìdènà pàtàkì láti gbé ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kalẹ̀ nínú ilé. Nítorí náà, ìtẹ̀jáde 2 jẹ́ ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ìtọ̀ tí ó ń lo àwọn ohun èlò tí a tún lò fún gbígba ìdọ̀tí. Ní ọdún 2013, Oxfam gbé èrò náà lọ sí ilé iṣẹ́ tuntun kan ní Nairobi - Sanergy - ilé-iṣẹ́ àwùjọ kan tí ó ń dojúkọ ṣíṣe ètò ìmọ́tótó tí ó ń ṣe àwárí ìdọ̀tí láti mọ iye àwọn ọjà. Sanergy ti dá CBT tirẹ̀ sílẹ̀ fúnra rẹ̀, wọ́n sì ní àwọn ọgbọ́n ìṣòwò, títà àti títà ọjà àti ṣíṣe àwòrán ọjà tí Oxfam kò ní. Bí iṣẹ́ náà ṣe ń lọ síwájú láti ọdún 2014 lọ, Sanergy ti ṣe olórí ìlànà tí ó ti ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àpẹẹrẹ tí ó ń lo fiberglass àti ìtẹ̀wé 3-D lábẹ́ orúkọ ìdàgbàsókè ihud (nínú ìyípadà ìtọ̀ ilé). Àwọn ìlànà ìṣètò ilé-iṣẹ́ olùlò ni a ti tẹ̀lé pẹ̀lú ìgbìmọ̀ déédéé pẹ̀lú àwọn olùlò/oníbàárà àti àwọn olùṣiṣẹ́ iṣẹ́ tí ó jẹ́ ohun pàtàkì nínú ṣíṣe àtúnṣe àwòrán náà. Ọjà ìkẹyìn tí olùpèsè ọjà kan ní Nairobi ń ṣe nísinsìnyí ni ẹ̀yà 5. Ilé ìgbọ̀nsẹ̀ jẹ́ ọjà tí ó dára tí ó yẹ kí ó pẹ́ fún ọ̀pọ̀ ọdún. Ó ní àwọn èròjà márùn-ún – ìpìlẹ̀ (èyí tí ó tún jẹ́ ojò ìtọ̀) àti ara rẹ̀ ni a yọ́, ìbòrí abẹ́rẹ́, a ń ṣe àpótí ìgbẹ́ láti inú irin tí a tún lò àti àwọn àpò ìgbẹ́ (tí a lè tún lò tàbí tí ó lè bàjẹ́).
Àwọn ilé ìgbọ̀nsẹ̀ kò lọ́ra, ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 2021, Sanergy ti pàṣẹ fún ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ẹgbẹ̀rún mẹ́ta (3,000) ṣùgbọ́n ilé ìgbọ̀nsẹ̀ ọgọ́rùn-ún (100+) péré ló wà lábẹ́ orúkọ ìtajà “freshfit” rẹ̀. Èyí tún ṣe àfikún sí àwọn ilé ìgbọ̀nsẹ̀ “Freshlife” tó tóbi jùlọ níbi tí ẹgbẹẹgbẹ̀rún ilé ìṣiṣẹ́ ló wà ní Nairobi.
Iṣẹ́ àgbékalẹ̀ yìí bẹ̀rẹ̀ àti gbàlejò ìpàdé ìgbọ̀nsẹ̀ ní ọdún 2016 ní UK fún àwọn ògbóǹtarìgì pàtàkì kárí ayé nípa ìmọ́tótó inú àpótí, èyí tí ó yọrí sí ìdásílẹ̀ Container Based Sanitation Alliance, èyí tí ó ti ṣe pàtàkì nínú ríronú lórí ètò WHO/UNICEF Joint Monitoring Programme láti gba CBS gẹ́gẹ́ bí ìmọ́tótó tó dára síi.
Iye owo ile igbọnsẹ ni £65 ju iye owo afojusun akọkọ ti $50 ti iṣẹ akanṣe naa n reti lọ. O wa fun rira nipasẹ ile-iṣẹ ipese Oxfam.
4. Ẹ̀kọ́/Wíwà níbòmíràn:
Àwọn ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí a gbé kalẹ̀ nínú àpótí jẹ́ àṣàyàn afikún láti kojú àwọn àìní ìmọ́tótó níbi tí àwọn ọ̀nà ìbílẹ̀ kò bá yẹ – fún àpẹẹrẹ àwọn ipò ilẹ̀ tí ó le koko (àpáta, ilẹ̀ tí ó lè wó lulẹ̀, àwọn agbègbè tí ó lè fa ìkún omi) tàbí níbi tí àwọn ìdènà wà fún wíwálẹ̀ tàbí àwọn ilé tí ó wà títí láé. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé a ṣe é fún àwọn agbègbè ìlú ńlá, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ohun tí ó jọra pẹ̀lú àwọn àgọ́ ìyípòpadà. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé àwọn ilé ìgbọ̀nsẹ̀ máa ń kóra jọ tí wọ́n sì máa ń gbé kalẹ̀ fún ìrọ̀rùn ìrìnnà, nítorí náà wọ́n lè ṣe ìgbékalẹ̀ kíákíá ní àyíká ipò ìfẹ́ni-ẹni-nìkan. Gẹ́gẹ́ bí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí ó wà ní ìpele ilé, ó lè pèsè ojútùú tí ó dára fún àwọn ènìyàn tí kò lè wọlé, tàbí tí wọ́n ń bẹ̀rù lílo àwọn ohun èlò ìmọ́tótó tí a pín, fún àpẹẹrẹ àwọn àgbàlagbà, àwọn ènìyàn tí ń gbé pẹ̀lú àwọn àìní pàtàkì, àwọn obìnrin àti àwọn ọmọdé.
A kò tíì fi ẹ̀rí hàn pé CBS wà ní ìwọ̀n tó pọ̀ ní ti ètò ìrànlọ́wọ́ ènìyàn. Kí a tó ronú bóyá àpótí ìdọ̀tí (CBS) yẹ, ó ṣe pàtàkì láti ronú nípa bí a ó ṣe ṣàkóso ìdọ̀tí. Ní ìwọ̀n kékeré, CBS lè jẹ́ ohun tó yẹ fún ìpèsè ara ẹni/ìṣàkóso pẹ̀lú àwọn olùlò tí wọ́n ń ṣe iṣẹ́ láti da ìdọ̀tí nù ní àwọn ilé ìgbọ̀nsẹ̀ tí ó wà nítòsí. Bí iye àwọn ènìyàn ṣe ń pọ̀ sí i, bẹ́ẹ̀ náà ni ewu ìlera gbogbogbòò ṣe ń pọ̀ sí i nípasẹ̀ pípa ìdọ̀tí tí kò léwu láti ọwọ́ àwọn ènìyàn kan. Ní iye tí ó kéré sí i (50+), ó lè di ohun tó ṣeé ṣe láti fi ṣe iṣẹ́ ilé ìgbọ̀nsẹ̀. Ó ṣe pàtàkì láti kíyèsí pé ó ti gba Sanergy ní nǹkan bí ọdún mẹ́wàá láti dá iṣẹ́ wọn sílẹ̀ kí wọ́n sì dé ibi tí wọ́n ti lè gbé CBS ga sí i báyìí.
5. Afikun Alaye:
Àwọn ìwé iṣẹ́ akanṣe ( Àpótí ìjápọ̀ ), ìtọ́sọ́nà ìgbékalẹ̀ CBS ; ìṣàyẹ̀wò Banki Àgbáyé ti CBS . Ohun pàtàkì kan fún àṣeyọrí iṣẹ́ akanṣe yìí ni àkókò àti ìyípadà tí owó ìnáwó WIF fúnni. Ìṣẹ̀dá tuntun tún gba àkókò, nínú ọ̀ràn yìí ọdún mẹ́wàá láti ìpìlẹ̀ sí ìparí (ó sì ń bá a lọ). Oxfam ṣàfihàn alábàáṣiṣẹ́pọ̀ alágbára kan ní Kenya (Sanergy) ó sì fún wọn ní ààyè láti ṣe aṣáájú iṣẹ́ náà. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìnáwó ló ti mú kí iṣẹ́ akanṣe yìí ṣeé ṣe: WIF £25K (2010-2011), HECA innovation fund £35K (2012-13), £62,588 (2016-17), $US30,000 Pajawiri Iṣẹ́ Ìmọ́tótó (2018)
Ẹni tí a lè bá sọ̀rọ̀ : Brian McSorley, PHE Advisor, GHT, brian.mcsorley@oxfam.org